Nếp nhà của người Mông

Người Mông đặt ngôi nhà của mình tùy theo địa hình, hoàn cảnh nhưng quan trọng nhất phải có đất khai khẩn được ruộng. Người Mông chỉ cần xem nơi đặt nền nhà lành hay dữ bằng cách dùng gáo bầu hoặc bát úp một rúm gạo xuống đất kèm theo lời khấn tỏ niềm mong ước mọi sự tốt lành. Sau ba buổi sớm đến mở gáo, thấy những hạt gạo vẫn nguyên lành, không bị kiến tha, không biến đổi màu, không xê dịch vương vãi, đó là nơi được chọn.

Nếp nhà truyền thống của đồng bào Mông

Người Mông thường làm nhà trình tường bằng đất, mái lợp tranh hoặc gỗ pơ mu chẻ thành mảnh. Nhà khá giả hơn thì xây bằng đá, lợp ngói máng và có thể nâng cấp sàn gác thành buồng cho khách. Dù nhà cột chôn hay cột kê thì cũng phải có một cây cột chống nóc, gọi là “cột thần”. Gian chính giữa là nơi đặt bàn thờ, tiếp khách, ăn uống. Phía trước là cửa lớn treo quả bầu tượng trưng mong ước bình yên, no ấm; có nơi treo bằng một vuông vải đỏ.  Gian phải từ trong bàn thờ nhìn ra là bếp sưởi và buồng ngủ của ông bà chủ. Phía trái là gian bếp lò, cầu nước và buồng ngủ cho con trai, con dâu vì con dâu thường phải dậy sớm hấp chõ cơm, nấu cám lợn.

Phía cửa chính gian giữa thường làm thụt vào để một khoảng không gian đặt cối xay, cối giã, ổ gà ấp. Phía sân đằng trước nhà là hệ thống chuồng lợn, chuồng gà, vịt đặt chếch một bên, không nhằm thẳng vào cửa chính. Tiếp theo hệ thống chuồng gia súc, gia cầm là vườn rau. Xa hơn là ruộng. Ngay phía đầu ruộng là chuồng trâu.

Bàn thờ người Mông tôn thờ ông bà tiên tổ đã quá cố và chư vị thần linh được gá bằng một tấm ván, trên đặt lư cắm hương. Người Mông thường cắm bốn nén tượng trưng cho bốn phương trời theo hàng ngang. Trên bàn thờ là cồng, quẻ để gieo, chuông và tấm khăn choàng mặt. Ngày Tết, các đồ dùng thường ngày như cày, cuốc, dao phát, súng kíp đều được xếp cạnh bàn thờ và mỗi vật dùng đều được dán một tờ giấy tạ theo quan niệm vạn vật đều có hồn.

Khi sinh, nhau con trai được chôn dưới gốc cây cột thần với ý niệm sẽ là người có trọng trách trong gia đình. Nhau con gái chôn dưới gầm giường của ông bà chủ với ý niệm sẽ đảm đương phận sự gìn giữ gia đình yên ấm, no đủ khi trưởng thành. Có nơi tùy theo dòng họ mà quy ước treo hàm con trâu đã hiến tế cho người già cả lên cây cột thần như họ Mã ở Sa Pa.

Gia đình người Mông truyền thống sống với nhau bình đẳng, mọi người đều tự giác gánh vác công việc như là chức phận đã định sẵn. Đàn ông lo việc lớn như dựng nhà, khai khẩn ruộng nương, chuẩn bị mùa vụ, kiếm tìm công cụ lao động, đồ dùng, vật nuôi, lo toan sàn gác lương thảo, đình đám, lễ lạt, học lý lối, nhất là những bài ca thuộc về phận sự của mình như “Mời ông bà tiên tổ” dịp lễ trọng hoặc tết Nguyên đán, “Quét bồ hóng” trưa 30 Tết.

Đàn bà lo bếp sưởi, bếp lò luôn ấm cúng, chõ cơm, nồi canh luôn đầy đặn, se lanh nhuộm chàm, canh cửi vải mặc, vườn rau, cho lợn, gà ăn. Con cháu đảm nhận chăn dắt trâu, bò, ngựa, dê; khi vào tuổi thành niên chuẩn bị làm đàn ông gây dựng gia đình thì vừa làm vừa học lý lối, học những bài ca phong tục và tập rèn tiếng khèn, tiếng sáo thật điêu luyện để kén vợ, cũng để đua khoe với xóm làng. Còn các thiếu nữ thì luôn kề sát mẹ để học lời ăn tiếng nói, bài dân ca và mềm mại đường kim mũi chỉ.

http://baolaocai.vn/bai-viet/12051-nep-nha-cua-nguoi-mong

 

Theo LCĐT

Tin Liên Quan

Lào Cai tạo đột phá trong phát triển văn học, nghệ thuật giai đoạn 2027 - 2031

Giai đoạn 2027 - 2031, tỉnh Lào Cai phấn đấu hỗ trợ đầu tư ít nhất 50 đề cương, bản thảo, công trình, dự án sáng tạo văn học, nghệ thuật có chất lượng; hình thành ít nhất 5 sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người Lào Cai.

Giữ mạch nguồn văn hóa Giáy ở Mường Hum

Nhắc đến Mường Hum, nhiều người nhớ ngay đến giai điệu da diết của ca khúc “Suối Mường Hum còn chảy mãi”, mang đậm âm hưởng dân ca Giáy.

Lào Cai tổ chức Tuần phim chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Từ ngày 22 đến 24/11, tại Rạp Chiếu phim Lào Cai sẽ diễn ra Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026, giới thiệu đến công chúng nhiều tác phẩm điện ảnh đặc sắc, giàu giá trị tư tưởng và nghệ thuật.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát...

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc.

Rực rỡ Lễ hội hoa dã quỳ xã Thượng Bằng La lần thứ nhất

Ngày 14/11, xã Thượng Bằng La tổ chức Lễ hội hoa dã quỳ lần thứ nhất năm 2026 tại Khu di tích lịch sử quốc gia đèo Lũng Lô, nhằm quảng bá hình ảnh, con người, bản sắc văn hóa địa phương và thu hút du khách.