LHQ ghi nhận rằng những yếu kém tại các nền kinh tế phát triển là nguyên nhân chủ yếu cho tình trạng suy giảm kinh tế toàn cầu. Những khó khăn kinh tế ở châu Âu, Nhật Bản và Mỹ đã tác động tiêu cực đến các nền kinh tế đang phát triển do nhu cầu yếu và sự thay đổi đột ngột dòng vốn. Các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á cũng tăng trưởng chậm lại đáng kể trong năm 2012, trong đó một nguyên nhân chủ chốt là xuất khẩu giảm sút.

Thương mại toàn cầu giảm mạnh

Thương mại thế giới đã chậm lại đáng kể trong năm 2012 cùng với tình trạng suy giảm tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu. Các số liệu thương mại hàng tháng của các nước và khu vực khác nhau cho thấy nhu cầu yếu đi trong Eurozone đã lan sang phần còn lại của thế giới.

Nhu cầu nhập khẩu ở Hy Lạp, Italia, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã bắt đầu giảm từ cuối năm 2011 và tiếp tục giảm hơn nữa trong năm 2012. Cùng trong xu hướng này, nhập khẩu của Mỹ và Nhật Bản đã chậm lại đáng kể trong nửa cuối năm 2012.

Các nền kinh tế Đông Á như Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc, mà có mối quan hệ thương mại gắn với các nền kinh tế phát triển đều bị sụt giảm xuất khẩu trong năm 2012. Ngay cả các nền kinh tế theo hướng xuất khẩu năng lượng, vật liệu cơ bản như Nga và Brazil cũng đã chứng kiến mức nhu cầu đối với mặt hàng xuất khẩu của họ đi xuống.

Doanh thu xuất khẩu thấp cộng thêm với nhu cầu trong nước hạn chế đã kéo mức tăng trưởng GDP ở nhiều nước đang phát triển và các nền kinh tế chuyển đổi suy giảm trong năm 2012. Điều này cũng làm ảnh hưởng đến nhu cầu nhập khẩu của các nền kinh tế này và kéo chậm lại hơn nữa thương mại của các nước phát triển.

Bên cạnh đó, việc gia tăng chủ nghĩa bảo hộ cho dù chỉ ở mức vừa phải cũng gây cản trở cho các cuộc đàm phán thương mại đa phương trên thế giới và gây tác động tiêu cực đến hoạt động thương mại quốc tế.

Dự kiến, thương mại thế giới sẽ chỉ tăng 4,3% năm 2013 và 4,9% năm 2014, so với mức trung bình 6,8% trong giai đoạn từ năm 2005-2008.   

Giá dầu biến động với nhiều rủi ro

Trong năm 2012, giá dầu bị giằng có giữa một bên là nhu cầu yếu bù lại với những rủi ro địa chính trị. Nhu cầu dầu mỏ toàn cầu đã giảm khoảng 0,9%. Tuy nhiên, nguồn cung toàn cầu đã bị ảnh hưởng do lệnh trừng phạt của EU và Mỹ đối với các nước xuất khẩu dầu mỏ Syria và Iran.

Công suất dự phòng đã giảm xuống 2,8 triệu thùng/ngày, so với mức trung bình khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn 2006-2011.

Dự báo, nhu cầu dầu mỏ thế giới sẽ vẫn chịu sức ép trong năm 2013 và 2014. Nguồn cung dự kiến sẽ gia tăng hơn ở một số khu vực sản xuất dầu mỏ bao gồm Bắc Mỹ, Liên bang Nga và Brazil. Ngược lại, sản xuất dầu mỏ lại sụt giảm ở Biển Bắc và Trung Á. Saudi Arabia có thể giảm sản xuất dầu mỏ để gia tăng công suất dự phòng. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị tiếp tục ở Trung Đông sẽ có thể gây ra nhiều rủi ro cao đối với giá dầu.

Giá dầu Brent được dự đoán sẽ giảm và dao động quanh ngưỡng 105 USD/thùng trong năm 2013 - 2014, giảm so với mức trung bình 110 USD/thùng năm 2012.

Giá lương thực tăng

Cho dù nhu cầu toàn cầu chậm lại, nhưng giá lương thực đã tăng lên mức cao kỷ lục hồi tháng 7/2012. Sản lượng ngũ cốc toàn cầu năm 2012 dự kiến sẽ giảm thêm 2,7% so với niên vụ kỷ lục trước đó. Tình trạng hạn hán nghiêm trọng và thời tiết bất lợi trong năm 2012 ở Mỹ, Nga, Ukraine, Kazakhstan cũng là nguyên nhân chính làm giảm sản lượng vụ mùa ngô và lúa mỳ.

Theo FAO, việc giảm sản lượng cũng sẽ làm giảm tỷ lệ dự trữ ngũ cốc thế giới trên nhu cầu sử dụng từ 22,6% năm 2012 xuống 20,6% năm 2013, so với mức thấp 19,2% trong giai đoạn 2007-2008.

Với tỷ lệ trên 20% tuy chưa bị coi là nguy cơ đe dọa an ninh lương thực toàn cầu, song với tình trạng các thị trường bị thắt rất chặt thì chỉ cần một cú sốc nguồn cung tương đối nhỏ cũng có thể dễ dàng dẫn đến những đợt tăng giá lương thực mới.

Giá hàng hóa phi thực phẩm dịu bớt   

Giá các mặt hàng phi dầu mỏ và phi lương thực đã bắt đầu giảm trong quý II/2012 do nhu cầu toàn cầu chậm đi. Việc đồng USD nhích lên cũng đã góp phần làm giảm giá các loại hàng hóa phi thực phẩm vì chúng được tính theo đồng tiền này.

Giá kim loại cơ bản, quặng sắt tiếp tục xu hướng đi xuống cho đến giữa năm 2012, trước khi hồi phục chút ít cho tới thời điểm cuối năm 2012, chủ yếu là nhờ các nhân tố tài chính. Nhu cầu toàn cầu vẫn yếu, trong khi các dự án khai mỏ mới được thực hiện trong thập kỷ qua đã làm tăng nguồn cung toàn cầu.

Giá kim loại và quặng sắt có thể vẫn không cao, còn nhu cầu toàn cầu chưa thể khởi sắc trong năm 2013.

Tuy nhiên, các điều kiện trên thị trường nhìn chung vẫn dễ biến động. Chẳng hạn như các biện pháp nới lỏng tiền tệ mới của các nền kinh tế phát triển chủ chốt trong bối cảnh tiếp tục những bất ổn tài chính sẽ có thể khuyến khích luồng vốn đầu cơ nhiều hơn vào các thị trường hàng hóa, do đó đẩy giá lên và khiến cho thị trường lại càng bất ổn và dễ biến động hơn./.