Trải qua hơn 30 năm thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc, đã có hàng chục đề tài, dự án từ Trung ương đến cấp tỉnh được thực hiện. Kết quả đạt được hết sức hết sức khả quan, trở thành yếu tố quan trọng để tỉnh Lào Cai có những căn cứ để định hướng phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội của tỉnh.

Nhiều lễ hội, trò chơi dân gian các dân tộc được tổ chức thực hiện.

Tiêu biểu như Chương trình Mục tiêu quốc gia về bảo tồn thôn văn hóa người Mông tại Cát Cát, thị xã Sa Pa; Dự án bảo tồn thôn truyền thống người Hà Nhì tại thôn Choản Thèn, huyện Bát Xát; thôn du lịch cộng đồng người Tày tại thôn Trung Đô, xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà,… Các chương trình về Kiểm kê văn hóa làng các dân tộc tỉnh Lào Cai; bảo tồn múa dân tộc Mông, Dao, Hà Nhì; bảo tồn văn hóa dân gian người Thu Lao; Bảo tồn nghề thuốc người Dao; Bảo tồn văn hóa dân gian người Xá Phó; Bảo tồn văn hóa dân gian người Pa Dí; Bảo tồn văn hóa dân gian người Bố Y; Bảo tồn văn hóa dân gian người La Chí; Bảo tồn văn hóa dân gian người Hà Nhì…

Nhiều nghi lễ, lễ hội dân gian các dân tộc được tổ chức thực hiện, góp phần phục dựng lại các nghi lễ bị mai một để bảo tồn và phát huy giá trị trong cộng động, như: Bảo tồn các nghi lễ thiêng của người Hà Nhì xã Y Tý huyện Bát Xát (lễ cấm bản, lễ cúng nguồn nước, cúng rừng, lễ hội cầu mùa…); Lễ hội Gầu tào của người Mông; Hội hát đầu xuân của người Dao tuyển; Lễ hội Roóng poọc của người Giáy; Lễ hội Khô Già Già của người Hà Nhì đen; Tết Sử giề pà (tạ ơn trâu) của người Bố Y; Hội cốm người Tày; Lễ cúng rừng người Nùng Dín; Lễ cúng cấm bang của người Thu Lao; Lễ Khoi Kìm của người Dao đỏ xã Dền Sáng;…

Công tác nghiên cứu, lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được thực hiện đầy đủ. Đến nay, toàn tỉnh đã có 40 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; 03 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Mỗi năm đều có từ 50-60 nghi lễ, lễ hội dân gian các dân tộc được tổ chức trên tất cả các thôn bản. Toàn tỉnh đã có 54 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh, nhiều di tích đã trở thành điểm tham quan, chiêm bái của rất nhiều du khách khi về đến Lào Cai, như: di tích quốc gia Đền Bảo Hà, đền Cô Tân An, Đền Thượng, Đền Mẫu, danh thắng Ruộng bậc thang Sa Pa, núi Hàm Rồng Sa Pa,…

Đẩy gậy - Môn thể thao truyền thống của đồng bào các dân tộc Lào Cai.

Để có được kết quả này, ngoài sự vào cuộc rất quyết liệt của các cấp, các ngành, các đoàn thể còn có sự vào cuộc tự giác, nhiệt tình của nhân dân các dân tộc, nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng. Để ghi nhận công sức của cộng đồng, trong những năm qua, tỉnh Lào Cai đã trình lên Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, trình lễ Chính phủ vinh danh được 02 nghệ nhân nhân dân, 27 nghệ nhân được vinh danh nghệ nhân ưu tú, 10 nghệ nhân được phong tặng nghệ nhân dân gian. Trong thời gian tới, tiếp tục tổ chức lựa chọn những người có đủ các tiêu chí theo quy định để xây dựng hồ sơ nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân dân gian trình các cấp có thẩm quyền xem xét, phong tặng.

Có thể nói, trải qua hơn 30 năm triển khai nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa các dân tộc đã cho thấy sự quyết tâm, sáng tạo của các cấp, các ngành trong việc thống nhất quan điểm và sự nhất quán trong thực hiện các nhiệm vụ. Trong đó đã rất chú trọng đến công tác: Gắn bảo tồn với phát triển; gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, thực hiện tốt chủ trương “biến di sản thành tài sản”, mang lại nguồn lợi cho ngân sách tỉnh và cộng đồng; bảo tồn di sản tại chỗ trong cộng đồng, tôn trọng quyền làm chủ của chủ thể văn hóa.

Nhờ có chủ trương đường lối và chính sách đúng đắn đã từng bước đưa Lào Cai trở thành một trong những tỉnh bảo tồn tốt nhất các loại hình văn hóa truyền thống dân tộc, khai thác và phát huy hiệu quả các di sản góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Di sản văn hóa đã được “đánh thức” trở thành tài sản, được quảng bá qua các phương tiện truyền thông trở thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế./.