Lào Cai là một trong những tỉnh đầu tiên của Việt Nam áp dụng mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với xoá đói, giảm nghèo, nâng cao sinh kế và tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số. Lào Cai hiện được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu trong cả nước về phát triển loại hình du lịch homestay; toàn tỉnh hiện có 457 cơ sở homestay, trong đó có 03 nhóm cơ sở lưu trú tại gia (homestay) của đồng bào dân tộc Giáy tại xã Tả Van (Sa Pa), dân tộc Tày tại xã Tà Chải (Bắc Hà), dân tộc Tày tại xã Nghĩa Đô (Bảo Yên) được Hiệp hội du lịch các quốc gia ASEAN công nhận đạt chuẩn homestay ASEAN,… đã mang đến cho du khách những lựa chọn linh hoạt và hấp dẫn hơn trong việc khám phá và tìm hiểu các nét văn hóa đặc sắc của mỗi dân tộc.

Mô hình homestay ở Nghĩa Đô (Bảo Yên) ngày càng được mở mang để phục vụ nhu cầu của du khách.

Du lịch phát triển góp phần hỗ trợ, định hướng xây dựng thiết chế văn hóa, cảnh quan văn hóa tại địa phương như đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cấp đường, điện, cải tạo cảnh quan tự nhiên được chỉnh trang, bảo tồn phù hợp với lối sống truyền thống của cộng đồng để phát triển du lịch; Điển hình như điểm du lịch cộng đồng Choản Thèn tại xã Y Tý huyện Bát Xát. Bản làng nghèo đói lạc hậu ngày nào giờ đã sạch đẹp, trong lành, không còn cảnh chất thải gia súc, gia cầm thả rông, rác sinh hoạt được tập kết đúng chỗ; di chuyển chuồng nuôi nhốt gia súc, gia cầm ra xa nhà ở, xa khu dân cư, chỉnh trang nhà cửa, đầu tư các hạng mục thiết yếu cần thiết để đón khách du lịch ăn, nghỉ tại các hộ dân (dịch vụ homestay) đã thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia vào các hoạt động cung ứng dịch vụ như: dịch vụ lưu trú, hướng dẫn khách du lịch, dịch vụ xe ôm, khuân vác hành lý, biểu diễn văn nghệ, mua sắm thổ cẩm,... tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho địa phương, góp phần quảng bá trực tiếp cho các giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc.

Sự phát triển du lịch cũng đem lại cơ hội phục hồi và phát triển của một số nghề truyền thống, phong tục tập quán sinh hoạt văn hóa cộng đồng, góp phần bảo tồn và phát huy hiệu quả bản sắc văn hóa các dân tộc, xây dựng di sản văn hóa trở thành sản phẩm du lịch, xây dựng không gian di sản thành điểm đến của du lịch hấp dẫn. Các nghề thủ công truyền thống: Nghề chạm khắc dân tộc Mông; Nghề thêu thổ cẩm người Dao, Mông; nghề đan lát mây, tre đan người Hà Nhì,... được quan tâm phát triển, tạo ra các sản phẩm, quà tặng lưu niệm mang đặc trưng của địa phương. Các sản vật từ nông nghiệp (thịt trâu sấy, lạp sườn, tương ớt), từ dược liệu (nước tắm, nước ngâm chân người Dao đỏ, tinh dầu quế, xả, tía tô) cũng được phát triển mạnh, đầu tư về mẫu mã bao bì phục vụ nhu cầu của du khách.

Đồng thời các điểm đến, di sản trên địa bàn tỉnh cũng được quảng bá một cách hiệu quả, đạt được những danh hiệu mang tầm quốc gia và quốc tế: Rộng bậc thang Sa Pa lọt danh sách 7 ruộng bậc thang đẹp nhất thế giới (do Tạp chí Travel & Leisure, Hoa Kỳ bình chọn); Sa Pa nằm trong số 5 điểm khám phá tuyệt nhất thế giới để tìm hiểu về văn hóa, phong tục tập quán (do chuyên trang Lonely Planet đánh giá); không gian chợ phiên truyền thống của Lào Cai lọt vào danh sách 25 điều không nên bỏ lỡ khi tới Việt Nam (do tạp chí RoughGuide, Anh bình chọn); Chợ phiên Bắc Hà được giới thiệu là 1 trong 10 chợ hấp dẫn ở Đông Nam Á (do Tạp chí Serendib, SriLanka bình chọn). Đặc biệt, sản phẩm du lịch thăm chợ phiên truyền thống vùng cao đã trở thành một điểm nhấn trong mọi chương trình du lịch dành cho du khách quốc tế.

Vòng xòe đoàn kết tại Lễ hội Đền Thượng.

Cùng với chợ phiên, sản phẩm du lịch lễ hội cũng được nhiều du khách lựa chọn. Với tính chất phong phú cả về nội dung và linh hoạt về thời gian của các lễ hội trải đều trong năm, sản phẩm du lịch kết hợp giữa thăm quan, nghỉ dưỡng và tham dự lễ hội ở Lào Cai ngày càng được du khách quan tâm. Không chỉ du khách trong nước mà du khách quốc tế cũng dần biết tới sự hấp dẫn, độc đáo và nét văn hóa đặc sắc của các lễ hội tại tỉnh Lào Cai. Dựa vào xu hướng đó, Lào Cai đã và đang xây dựng, hoàn thiện chương trình du lịch kết hợp tham dự các lễ hội đặc sắc của tỉnh như: Lễ hội Xuân Đền Thượng, Lễ hội Đền Bảo Hà, Lễ hội Gầu tào, Lễ hội đua ngựa Bắc Hà, lễ Cấp sắc,... Bằng sức hấp dẫn tự thân, các lễ hội của Lào Cai đã dần khẳng định vị trí của mình trong lòng du khách. 

Bên cạnh đó, tỉnh Lào Cai đã và đang xây dựng, phát triển một số sản phẩm du lịch trở thành “thương hiệu” nổi tiếng, hấp dẫn du khách trong và ngoài nước như: Lễ hội 5 mùa Sa Pa, Lễ hội trên mây Sa Pa, Tái hiện Chợ tình Sa Pa, Festival tinh hoa Tây Bắc - Hương sắc Lào Cai, Festival cao nguyên trắng Bắc Hà - Bốn mùa nghiêng say. Xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa dân tộc Giáy, Dao, Tày, Mông, Xa Phó, Hà Nhì,... đã góp phần bảo tồn phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tạo việc làm, thu nhập cho cộng đồng; mang lại cho du khách những trải nghiệm mới, lạ, hấp dẫn.

Du lịch Lào Cai tiếp tục được du khách đánh giá là điểm du lịch hấp dẫn, Sa Pa lọt vào Top 5/7 điểm đến thịnh hành nhất thế giới năm 2024 do nền tảng du lịch trực tuyến hàng đầu thế giới Tripadvisor bình chọn. Vị trí du lịch Lào Cai trên bản đồ du lịch của Việt Nam được khẳng định, thu hút nhiều nhà đầu tư với nhiều dự án lớn về du lịch, dịch vụ, tạo tiền đề quan trọng cho phát triển du lịch trong thời gian tới./.