Để phát huy những giá trị sẵn có, công tác giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử cho thế hệ trẻ luôn được các cấp, ngành quan tâm, đổi mới với nhiều phương thức phong phú, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Trường THCS Nam Cường phối hợp với Bảo tàng Tỉnh Lào Cai trong tổ chức dạy học chương trình Giáo dục địa phương.

Trong những năm qua, hầu hết các trường luôn có kế hoạch cụ thể về việc lồng ghép trong các tiết dạy các nội dung liên quan đến di sản, di tích lịch sử, văn hóa. Tổ chức các tiết học thực tế gắn với các di tích lịch sử của địa phương là một hình thức giáo dục hiệu quả. Việc gắn lý thuyết với thực tiễn đã tạo hiệu ứng tốt cho học sinh chủ động tìm hiểu lịch sử, văn hóa của địa phương. Thông qua các tiết học, giáo viên lồng ghép kiến thức, sáng tạo phương pháp chuyển tải để học sinh hứng thú, tự giác tìm hiểu, trân trọng giữ gìn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa một cách hiệu quả, thiết thực hơn.

Vào các ngày lễ lớn của dân tộc, của địa phương, các nhà trường đều tổ chức hoạt động về nguồn, tham quan di tích lịch sử, giúp gia đình chính sách bằng những việc làm mang tính giáo dục sâu sắc... Qua mỗi lần tham quan, một số trường học cho học sinh viết bài giới thiệu về lịch sử hình thành, biện pháp bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị di tích. Đây là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, bởi thông qua đó, nâng cao nhận thức, lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

Hay thông qua các buổi giao lưu, tọa đàm, nói chuyện truyền thống với các cựu chiến binh, anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân - những “nhân chứng sống” của lịch sử nhân dịp các ngày lễ, dịp kỷ niệm lớn của đất nước luôn có sức thuyết phục và lan tỏa lớn đối với học sinh.

Tại một tiết học giáo dục địa phương của các học sinh lớp 6, Trường PTDT bán trú Tiểu học và THCS Hầu Thào, thị xã Sa Pa với chủ đề của tiết học là “Trang phục các dân tộc tỉnh Lào Cai”, các em được tìm hiểu về trang phục của một số dân tộc như: Mông, Dao, Hà Nhì và Xa Phó. Tài liệu được biên soạn với các hình ảnh minh họa sinh động, màu sắc đẹp, cung cấp nhiều thông tin bổ ích về bộ trang phục khiến các em rất hứng thú tìm hiểu.

Để tiết học thêm sinh động, thầy giáo Nguyễn Ngọc Bình đã chuẩn bị một bộ trang phục của người dân tộc Mông đen ở Sa Pa và trực tiếp giới thiệu cho các em. Mặc dù là bộ trang phục truyền thống quen thuộc, nhưng các em vẫn rất hào hứng khi được nghe thầy giáo giới thiệu về những hoa văn, họa tiết, màu sắc và cách làm ra bộ trang phục của dân tộc mình.

Các học sinh được nghệ nhân hướng dẫn thực hành một số nghề truyên thống của địa phương.

Tại Trường Trung học cơ sở Nam Cường, thành phố Lào Cai, những tiết học giáo dục địa phương cũng luôn được các em học sinh yêu thích. Theo từng chủ đề, tiết học giáo dục địa phương do các giáo viên bộ môn: ngữ văn, lịch sử, địa lý, âm nhạc đảm nhận. Để tạo sự hứng thú cho học sinh, các thầy cô đã tìm hiểu, tham khảo thông tin liên quan đến chủ đề từ nhiều nguồn khác nhau để đưa vào bài giảng, khéo léo lồng ghép những hình ảnh hấp dẫn, những video clip sinh động, mang lại sự hứng thú cho học sinh.

Trao đổi với chúng tôi, cô giáo Nguyễn Ngọc Hoa, giáo viên Trường THCS Nam Cường, thành phố Lào Cai cho biết: “Để nâng cao hiệu quả giảng dạy môn giáo dục địa phương, từ năm 2022, Trường THCS Nam Cường đã ký kết chương trình phối hợp với Bảo tàng, với mục đích phát triển sự nghiệp giáo dục gắn với Trường học và Bảo tàng. Qua đó, các em học sinh được tham gia học tập, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa dân tộc Lào Cai, nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước. Ngoài việc đưa học sinh đến trải nghiệm tại Bảo tàng, thì 1/3 số tiết môn giáo dục địa phương của nhà trường sẽ do cán bộ, nhân viên Bảo tàng tỉnh phụ trách, trực tiếp truyền đạt kiến thức về lịch sử, văn hóa cho học sinh”.

Chia sẻ thêm với chúng tôi, cô giáo Bùi Thị Thanh Hiền, Hiệu trưởng Trường THCS Nam Cường, thành phố Lào Cai cho biết: “Từ lâu, nội dung Giáo dục địa phương đã được các trường học trong tỉnh triển khai dưới hình thức các hoạt động ngoại khóa, lồng ghép trong các môn học khác. Nhưng theo Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, từ năm học 2020 – 2021, Giáo dục địa phương là môn học bắt buộc, có vị trí tương đương các môn học khác. Trong đó, ở cấp Tiểu học, nội dung giáo dục địa phương được tích hợp chủ yếu trong hoạt động trải nghiệm và các môn học. Ở cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông, nội dung giáo dục địa phương được quy định với thời lượng 35 tiết/năm. Môn học này trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp,… của địa phương, qua đó không chỉ giáo dục tình yêu quê hương mà còn nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinh trong quá trình xây dựng, phát triển nơi mình đã sinh ra và lớn lên”.

Tài liệu giáo dục địa phương được biên soạn, sắp xếp theo từng khối lớp, từng bài học, từng chủ đề hoặc theo nhóm chủ đề, có hình ảnh minh họa và hệ thống câu hỏi hướng dẫn tìm hiểu bài học phù hợp với đối tượng học sinh. Căn cứ điều kiện thực tiễn và đặc trưng văn hóa của mỗi địa phương, các trường học lại có cách làm sáng tạo riêng, có thể là thông qua hình thức dạy – học trên lớp trong giờ chính khóa, hoặc tổ chức các tiết ngoại khóa, để học sinh tham quan, tìm hiểu học tập và trải nghiệm về các giá trị di sản văn hóa tại địa phương.

Giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ là một việc cần thiết, phù hợp với thực tiễn hiện nay. Các nội dung sẽ được thực hiện một cách linh hoạt, mềm dẻo, đa dạng thông qua các di tích lịch sử, văn hóa. Bởi, không có sự giáo dục truyền thống nào tốt hơn khi các em được hiểu về mảnh đất mình được sinh ra và lớn lên, về nơi mà ông bà, cha mẹ mình đã sinh cơ, lập nghiệp. Tình yêu đất nước của mỗi người đều phải bắt nguồn từ tình yêu gia đình, quê hương, làng xóm.