Thảo dược được bà con đồng bào chế biến từ dạng thô sang dạng tinh, phục vụ việc chăm sóc sức khỏe và làm đẹp.

Bà con người Dao đỏ từ ngàn đời nay đã sở hữu những bí quyết quý giá về việc sử dụng các loại thảo dược từ tự nhiên để chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Những sản phẩm thảo dược cổ truyền của họ ngày càng được nhiều người biết đến và lựa chọn nhờ những công dụng tuyệt vời mà khoa học đã chứng minh.

Câu chuyện của những người dân tộc Dao đỏ ở Lào Cai trong việc đưa bí quyết thuốc nam của mình từ vùng cao xuống đô thị để được nhiều người biết đến và sử dụng không chỉ là câu chuyện về kinh tế mà còn là câu chuyện về sự gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống cao quý.

Nằm trong quy hoạch phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa, Tả Phìn cũng có nhiều tiềm năng lợi thế so sánh để phát triển du lịch cộng đồng, chăm sóc sức khỏe. Đây là cơ hội để bà con dân tộc Dao đỏ phát triển mạnh các sản phẩm dược liệu truyền thống thành hàng hóa gắn với du lịch dịch vụ.

Xu hướng du lịch đang có sự thay đổi rõ rệt, những chuyến đi dài ngày của du khách không chỉ là tham quan đơn thuần mà còn là du lịch tận hưởng kết hợp chăm sóc, cải thiện sức khỏe. Do đó, các bài thuốc nam của dân tộc Dao đỏ tại Lào Cai càng trở nên giá trị hơn bao giờ hết.

Homestay của chị Lý Lở Mẩy ở thôn Sả Séng, xã Tả Phìn vào những ngày cuối tuần thường xuyên kín phòng. Vừa tất bật chuẩn bị bữa ăn, vợ chồng chị Mẩy cũng chuẩn bị các phòng tắm thuốc lá cho khách đã đặt trước. Sản phẩm thuốc tắm Dao đỏ vốn đã có tiếng, dịch vụ tắm lá thuốc tại Homestay lại được gia đình anh chị tích cực quảng bá, nên du khách tìm đến trải nghiệm ngày càng đông hơn.

Chia sẻ với chúng tôi,chị Lý Lở Mẩy, Thôn Sả Séng, xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa cho biết: “Mình kinh doanh dịch vụ này cũng lâu rồi, khoảng được chục năm rồi. Khách hàng đến tắm chủ yếu là khách Việt. Khách nước ngoài cũng khoảng đến 40% biết đến dịch vụ tắm này. Khách hàng cũng khá hài lòng với những trải tăm thuốc”.

Hiện, trên địa bàn xã Tả Phìn có khoảng hơn 70 cơ sở kinh doanh các sản phẩm du lịch cộng đồng, homestay và 5 doanh nghiệp hợp tác xã đang trực tiếp sản xuất kinh doanh, cung cấp các dịch vụ, sản phẩm có liên quan tới các bài thuốc tắm, chăm sóc sức khoẻ và làm đẹp. Những sản phẩm bản địa luôn hấp dẫn, níu chân du khách khi đến với Sa Pa, đến với Tả Phìn.

Chị Trịnh Minh Hằng, việt kiều Úc cho biết: “Đây là lần đầu tiên tôi được đến Tả Phìn, Sa Pa và cũng là lần đầu tiên tôi thử tắm thuốc của người Dao. Tôi thấy nó đúng là thể hiện cái đặc trưng riêng của người dân tộc ở đây và cảm thấy được xả stress. Người thấy thoải mái mà cũng thấy mọi thứ cũng sạch sẽ, có view nhìn ra sau núi, khá là khá ấn tượng”.

Cách thành phố Lào Cai khoảng 17 km, khí hậu mát mẻ, rất thuận lợi cho việc mở dịch vụ nghỉ dưỡng. Chị Hoàng Cói Mẩy ở thôn Chu Cang Hồ, xã Tòng Sành, huyện Bát Xát đã mở dịch vụ thuốc tắm ngâm chân tại nhà. Mới đầu chưa có điều kiện, chị chỉ đầu tư vài phòng tắm cộng với dịch vụ ăn uống tại chỗ. Vào ngày cuối tuần, chị đón khách từ thành phố Lào Cai tới ngâm mình trong thùng thuốc tắm cổ truyền của người Dao để thư giãn và tái tạo sức lao động.

Chị Hoàng Cói Mẩy, thôn Ky Công Hồ, xã Tòng Sành, huyện Bát Xát cho biết: “Ở địa phương em cũng chưa có hộ gia đình nào mở cửa hàng hoặc xây dựng mô hình trả nghiệm các dịch vụ từ lá thuốc nam. Trong khi đó gia đình em xuất phát từ ngày xưa đã có truyền thống hái thuốc, vì vậy em muốn tuyên truyền để nhiều người biết đến tác dụng tuyệt vời của cây thuốc nam, đồng thời em muốn tận dụng cơ hội này xây dựng một mô hình để quảng bá tới mọi người về thuốc tắm của người dân tộc Dao”.

Huyện Bát Xát hiện chưa có nhiều dịch vụ thuốc tắm như ở Sa Pa, do vậy, để thu hút sự quan tâm cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho những người dân ở thành phố muốn trải nghiệm thuốc tắm người Dao đỏ mà không phải đi xa, chị Lò Mùi Pham ở xã Bản Qua cũng đã mở dịch vụ này để tạo thêm thu nhập cho gia đình. Do được bố mẹ truyền dạy cho những vị thuốc quý nên lượng khách tới tắm ngày một đông, với 7 phòng tắm, có những hôm cơ sở này đón từ 100 đến 150 khách tới ngâm thuốc.

Việc sử dụng các loại thảo dược quý hiếm, kết hợp với những bí quyết chế biến độc đáo đã tạo nên những sản phẩm thuốc nam mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc Dao. Những bài thuốc gia truyền này không chỉ mang lại hiệu quả chữa bệnh cao mà còn thể hiện được sự tinh túy, trí tuệ và tình yêu thiên nhiên của người Dao đỏ.

Phương thuốc bí truyền đang trở thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn ở Sa Pa, giúp bà con có việc làm, nâng cao thu nhập. 3 năm nay, Chảo Mùi Nảy vào làm việc tại HTX Sa Pa Secrets với mức lương ổn định từ 6 đến 7 triệu đồng một tháng. Với công việc này không những đảm bảo được cuộc sống, hơn hết, Nảy còn học hỏi, tích lũy được những kinh nghiệm trong làm dịch vụ tắm lá thuốc của người Dao đỏ.

Tả Phìn hiện được coi là "thủ thủ" của dịch vụ tắm lá thuốc, chăm sóc sức khoẻ và làm đẹp từ các bài thuốc gia truyền của người Dao đỏ. Người dân Tả Phìn, ngoài những hộ trực tiếp mở dịch vụ, còn có 50 hộ làm việc toàn thời gian, 270 hộ làm việc thời vụ tại các cơ sở.

Chuẩn bị nguyên liệu từ các cây dược liệu của người Dao.

Cùng với khai thác, bảo tồn các loài dược liệu để làm thuốc tắm và chế biến ra các sản phẩm khác, xã Tả Phìn cũng đang phát triển thêm một số dược liệu khác, như cây tía tô với hơn 10 ha. Từ năm 2021 đến nay, các công ty, Hợp tác xã trên địa bàn thị xã Sa Pa đã hoàn thiện và sản xuất thêm 15 sản phẩm từ cây tía tô, cây tắm lá thuốc.

Sản phẩm xà phòng thuần chay từ thiên nhiên này được hai cô gái trẻ là Chảo San Mẩy và Tẩn Tả Mẩy ở xã Ngũ chỉ Sơn, thị xã Sa Pa bán ra thị trường từ đầu năm 2021. Đến nay, đã có trên 500 sản phẩm xà phòng được tiêu thụ trong và ngoài nước.

Không chỉ ở Sa pa, tại nhiều địa phương trong tỉnh đã xuất hiện thêm các cơ sở chế biến dược liệu do người dân làm chủ, các cơ sở này đang góp phần tích cực nâng cao giá trị kinh tế cây dược liệu, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhiều lao động địa phương. Các loại thảo dược truyền thống như: tía tô, sả, quế... được chị em người dân tộc thiểu số chế biến từ dạng thô sang dạng tinh, phục vụ việc chăm sóc sức khỏe và làm đẹp.

Bên cạnh việc khai thác cây thuốc tự nhiên một cách khoa học, bảo tồn để cây có thời gian sinh trưởng, tái sinh thì bà con đồng bào dân tộc cũng đã khôi phục thêm nhiều loại cây dược liệu quý hiếm dưới tán rừng để bảo vệ nguồn gen quý. Việc làm trên không chỉ bảo tồn được các loại cây dược liệu quý, mà còn giúp đồng bào Dao Đỏ giữ gìn những giá trị trong sử dụng những tri thức bản địa về cây thuốc. Việc khai thác cây thuốc tự nhiên một cách khoa học, sẽ có đủ thời gian để cây thuốc sinh trưởng, tái sinh theo chu kỳ, từ đó tạo sinh kế cho đồng bào Dao thoát nghèo, vươn lên làm giàu từ chính tri thức bản địa của dân tộc mình.

Thảo dược của người Dao Đỏ ở Lào Cai không chỉ là một nét văn hóa đặc trưng mà còn là một nguồn tài nguyên quý giá trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Với tinh thần gìn giữ và phát huy văn hóa, cùng với những sản phẩm chất lượng, người Dao đỏ đang tạo ra những bước tiến vững chắc không chỉ trong giá trị kinh tế mà còn trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Đây chính là nền tảng để họ mở rộng sang các thị trường mới, mang lại lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng./.