Công tác bảo tồn, khai thác văn hóa truyền thống các dân tộc được quan tâm, tỉnh Lào Cai đã nghiên cứu, sưu tầm, khôi phục lại nguyên gốc các lễ hội truyền thống nhằm gìn giữ, phát huy hiệu quả giá trị của các lễ hội với đời sống cộng đồng. Đã có hàng chục nghi lễ, lễ hội của đồng bào được khôi phục, như: Lễ hội xuống đồng của dân tộc Tày, Giáy; lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông; lễ Lập tịch, tết Nhảy của dân tộc Dao, lễ cúng rừng của người Nùng,…

Cùng với đó, công tác văn hóa gia đình, phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, chương trình đưa thông tin về cơ sở để góp phần đẩy lùi các tệ nạn xã hội, tập quán lạc hậu, các hủ tục đã tồn tại suốt bao đời trong cộng đồng.

Lễ cấp sắc của người Dao đỏ xã Tòng Sành, huyện Bát Xát.

Công tác khảo sát, xây dựng hồ sơ làng văn hóa của 25 nhóm ngành dân tộc ở hơn 40 làng đã được hoàn thành theo đúng yêu cầu, đảm bảo tính khoa học; Nhiều nghề thủ công truyền thống của các dân tộc như: Nghề đan lát người Mông, Hà Nhì, rèn đúc người Mông, chạm khắc bạc người Dao, thêu dệt thổ cẩm của các dân tộc Mông, Dao, Xá Phó, Giáy… được phục dựng, bảo tồn. Khôi phục, bảo tồn gần 20 lễ hội truyền thống; sưu tầm, khôi phục, bảo tồn được hơn 1.000 bài dân ca, các điệu múa cổ truyền các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Hà Nhì… Tiến hành dự án tổng kiểm kê thực trạng kho sách cổ ở 466 làng người Dao trên địa bàn tỉnh, đánh mã số kiểm kê trên 11.000 cuốn sách cổ, chụp hơn 20.000 bức ảnh kỹ thuật số về các cuốn sách cổ; sưu tầm, biên dịch hơn 700 cuốn sách cổ, tổ chức in ấn, xuất bản 3 tập sách cổ người Dao; trùng tu tôn tạo các di tích được xếp hạng, như: Đền Thượng, đền Mẫu, Bảo Hà, Tân An, Dinh Hoàng A Tưởng, Đền Cấm, Đền Quan, Đền Trung Đô,…

Năm 2015, tỉnh Lào Cai đã tiến hành kiểm kê tổng thể 25 nhóm ngành dân tộc ở 500 làng, bản theo 7 loại hình và trở thành một trong số ít tỉnh, thành hoàn thành sớm nhất công tác kiểm kê di sản văn. Cùng với đó, tỉnh Lào Cai cũng rất tích cực trong việc nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học đối với những di sản văn hóa có giá trị trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến hết năm 2024, tỉnh Lào Cai đã có 41 di sản văn hóa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; 3 di sản văn hóa được Unesco ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là “Nghi lễ và trò chơi kéo co Tày - Giáy” trong bộ hồ sơ liên quốc gia “Nghi lễ và trò chơi kéo co” của 4 nước Việt Nam, Hàn Quốc, Philippines, Campuchia; “Thực hành nghi lễ then người Tày” trong bộ hồ sơ “Thực hành nghi lễ then Tày – Nùng – Thái” và “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”; 57 di tích được xếp hạng cấp tỉnh và quốc gia; hàng năm, Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh xây dựng mới hần 40 tiết mục múa, hát múa trên cơ sở khai thác các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của đồng bào các dân tộc… Có thể nói, di sản văn hóa truyền thống các dân tộc đang được xác định là nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh. 

Các di sản văn hóa được xác định là nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh.

Tuy nhiên, trong triển khai các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa còn một số hạn chế. Cụ thể, ở một số địa phương, chỉ tập trung bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển kinh tế là chủ yếu mà chưa làm nổi bật giá trị của di sản văn hóa trong việc gia tăng đoàn kết, ý thức dân tộc. Trong tiến trình phát triển có một số tác động thiếu tích cực đến các di sản văn hóa, còn hiện tượng thương mại hóa di sản, hành chính hóa di sản ở một số nơi. Ý thức của một bộ phận người dân về công tác bảo vệ di tích chưa cao, còn xảy ra hiện tượng xâm hại khu vực khoanh vùng bảo vệ di tích để xây dựng trái phép, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi cá nhân...

Thời gian tới, tỉnh Lào Cai nâng cao năng lực quản lý nhà nước về công tác giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị di sản; củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ văn hóa ở cơ sở, tăng cường công tác đào tạo nguồn nhân lực; thường xuyên kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện pháp luật, chính sách về di sản văn hóa; tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành, kiểm tra theo chuyên đề về quản lý di sản, di tích; hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ bảo vệ và phát huy giá trị di sản của địa phương./.