Độc đáo nghi lễ vào nhà mới của người Tày
Người Tày ở Nghĩa Đô (huyện Bảo Yên) vẫn gìn giữ và bảo tồn khá nguyên vẹn kiến trúc nhà sàn truyền thống của dân tộc mình. Hiện tại, xã Nghĩa Đô có gần 1000 ngôi nhà sàn vẫn được dựng theo kiến trúc truyền thống. Gắn liền với văn hóa nhà sàn, là tập quán làm nhà và nghi lễ tổ chức vào nhà mới cũng mang nhiều nét đặc sắc riêng có của đồng bào Tày nơi đây. Mỗi khi dựng hoàn chỉnh một ngôi nhà sàn, người Tày chọn ngày tốt, tháng tốt để mời thầy cúng trong bản đến, thực hiện các nghi lễ được xem là rất quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của họ.
Chuẩn bị giấy và 3 lá trầu không để cạnh bếp lửa
Trong không gian nhà sàn truyền thống, khi gia đình người Tày tổ chức vào nhà mới có hai công việc chính phải làm. Thứ nhất là đưa thần lửa lên thờ tại khuôn bếp chính, thần thổ công vào thờ dưới gầm sàn tại chân cây cột cái phía ngoài khuôn bếp. Thứ hai là đưa ma tổ lên nhà, người nhà lên ở và đưa tài sản lên để trong nhà.
Kể từ khi thầy cúng thực hiện rước Thần lửa vào bếp - người Tày sẽ duy trì bếp lửa đỏ trong 3 ngày 3 đêm liên tục không để tắt lửa
Người Tày quan niệm, bếp lửa là linh hồn của ngôi nhà sàn, nên bếp lửa được đặt giữa gian chính của ngôi nhà sàn. Thờ thần lửa với ý nghĩa giữ lửa, bảo vệ ngôi nhà và phù hộ cho các thành viên trong gia đình sức khỏe, bình an, may mắn. Thế nên, trước khi vào nhà mới ở, người Tày tổ chức nghi lễ rước thần lửa vào bếp. So với nhiều nghi lễ khác trong văn hóa của dân tộc Tày, thì nghi lễ vào nhà mới được tổ chức khá đơn giản.
Làm thủ tục đưa người và đồ đạc lên nhà sau khi đã thực hiện xong nghi lễ rước Thần lửa vào nhà
Cùng với tục rước thần lửa vào bếp chính trong ngôi nhà sàn, trong ngày vào nhà mới, người Tày ở Nghĩa Đô có tập quán không thể thiếu đó là lễ gác sào với ý nghĩa bàn giao nhà mới cho gia chủ. Theo ông Ma Thanh Sợi, nghệ nhân dân gian dân tộc Tày, thì đây được coi là thời khắc ngôi nhà sàn được khánh thành để các thành viên trong gia đình bắt đầu vào ở trong ngôi nhà mới. Cây sào được coi như bản thiết kế của ngôi nhà, không có cây sào, ngôi nhà coi như vô chủ, không có giá trị…
Ngày nay người Tày ở Nghĩa Đô vẫn bảo tồn kiến trúc nhà sàn truyền thống cũng như những tập quán làm nhà sàn, nghi lễ vào nhà mới
Sau khi rước Thần lửa vào bếp trong ngày khánh thành nhà mới - lửa được đốt 3 ngày 3 đêm không được tắt
Thầy cúng cầm bó nứa đốt lửa để rước Thần lửa lên nhà sàn mới làm
Thợ cả làm ngôi nhà sàn sẽ thực hiện nghi lễ gác sào
Thực hiện nghi lễ gác sào trong ngày vào nhà mới
Treo cum lúa giống lên nhà mới làm
