Đoàn khảo sát xây dựng hồ sơ công nhận di tích danh thắng đối với núi Ngũ Chỉ Sơn. 

Ngũ Chỉ Sơn là một khối núi đá nằm trong vùng kiến tạo cổ thuộc khối Hoàng Liên Sơn, hình thành chủ yếu từ đá biến chất và granit có tuổi cổ sinh dãy Hoàng Liên Sơn. Những tầng đá biến chất cổ xưa, những vỉa granit khổng lồ, và cấu trúc địa chất dạng nếp uốn – đứt gãy, tất cả như một bản nhạc trầm mặc kể lại sự hình thành của một dãy núi kỳ vĩ, thường được gọi với tên dãy Tả Giàng Phìn. Tả Giàng Phìn (大楊坪) là từ gốc Quan Hỏa, âm Hán Việt là đại dương bình, có nghĩa là “bãi đất rộng của họ Giàng”. Cách giải thích thứ hai, Tả Giàng Phìn là Thái Dương Bình (太陽坪) nghĩa là “vùng đất mặt trời”. Người Mông gọi vùng đất này là Tả Sang, có nghĩa là “bãi đón nắng”. Tả Giàng Phìn điển hình cho kiểu núi ở Tây bắc, chạy thành một dãy hầu như liên tục theo hướng Tây bắc - Đông nam , có đỉnh sắc và nhọn như răng cưa, có khi như hình mũi kim, che kín cả một bầu trời. Trong đó có một bàn tay sừng sững, lặng lẽ vươn từ lòng đá, như đang canh giữ bầu bời. Cái tên Ngũ Chỉ Sơn (五指山) - Ú Sì San, với nghĩa là “núi chĩa lên trời như năm ngón tay” được gọi là vì thế. Quá trình kiến tạo Himalaya đã nâng dần toàn bộ khu vực dãy Hoàng Liên Sơn lên cao, trong đó các khối đá cứng như Ngũ Chỉ Sơn được giữ lại, trong khi các lớp mềm hơn bị xói mòn, để lại hình thù độc đáo như hiện nay. Chính nhờ cấu trúc granit bền vững mà năm “ngón tay” của núi không chỉ giữ được thế đứng lạ lùng qua hàng triệu năm, mà còn tạo nên những vách dựng đứng, gờ đá sắc lạnh và khe sâu hút gió. Ngũ Chỉ Sơn – khối đá sống giữa đất trời – là di sản của địa chất và văn hóa Tây Bắc. Nó không chỉ hấp dẫn bao bước chân ưa mạo hiểm, mà còn là nơi để mỗi người được trở về, lắng nghe chính mình – trong gió, trong đá, trong lặng thinh – câu chuyện cổ xưa mà ngọn núi vẫn thầm kể giữa bầu trời mây trắng. Những câu chuyện huyền thoại về bàn tay đá được kể đời nối đời. Người Mông gọi là núi này Cù Dịa Dia, nghĩa là "những đỉnh núi dựng bằng đá". Người Dao gọi là Phin Nhuần Bẻng /fin³³ ɲwən²² bɛːŋ²¹ˀ/ có nghĩa là “đá có nguồn gốc từ thần tiên”. Do địa thế ngọn mũi ở giữa cao hơn và bị sấm đánh đổ xuống, người Dao cho đó là dấu hiệu của thần tiên hạ phàm. Chả thế mà người Mông, người Dao trong vùng luôn coi đây là vùng núi thiêng, nơi trú ngụ của thần linh. Dưới chân núi Ngũ Chỉ Sơn, các bản làng người Mông, người Dao cứ thế mà sinh sôi, nảy nở. Hoa khoe  sắc, cá đầy bể, lá tắm thơm lừng, ấm êm, thanh bình giữa núi non hùng vĩ.

Trong khoảng chục năm trở lại đây, Ngũ Chỉ Sơn đang dần hiện diện như một điểm đến mới lạ, hấp dẫn cho loại hình du lịch khám phá, trải nghiệm và đặc biệt là du lịch địa chất. Với độ cao hơn 2.800 mét, những tuyến trekking, leo núi, hay khảo sát địa chất không chỉ là thử thách về thể lực mà còn là hành trình đi qua các lớp thời gian. Khai thác tiềm năng đó một cách bền vững sẽ giúp Ngũ Chỉ Sơn trở thành viên ngọc quý trong hệ thống các công viên địa chất ở Việt Nam – nơi vừa bảo tồn tự nhiên, vừa tạo sinh kế cho cộng đồng.

Để làm được việc đó cần xây dựng các sản phẩm du lịch phẩm du lịch leo núi gắn với trải nghiệm bản sắc văn hóa – như các tour du lịch kể chuyện huyền thoại Ngũ Chỉ Sơn, trải nghiệm chế tác thủ công đá bản địa, hay hành trình đi bộ qua các lớp đá cổ – sẽ là cách kết nối khoa học với cảm xúc, làm giàu trải nghiệm du lịch bằng cả tri thức và văn hóa.

Hiện nay, thị xã Sa Pa đang tích cực xây dựng hồ sơ công nhận di tích danh thắng đối với núi Ngũ Chỉ Sơn. Điều này là cơ sở để từng bước bảo tồn và phát triển di sản địa chất gắn với di sản văn hóa ở Ngũ Chỉ Sơn.

Ngũ Chỉ Sơn – bàn tay đá vươn lên từ lòng đất, vươn ra từ lịch sử địa chất hàng trăm triệu năm – đang khao khát được lắng nghe, được nhìn nhận như một phần của di sản sống. Với sự nỗ lực của chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn, nơi đây hứa hẹn sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn – nơi gặp gỡ của đất – trời – người, của quá khứ và tương lai với những hành trình khám phá đầy thú vị./.