Ma Văn Kháng - những mùa chữ ngược núi

Từng là thầy giáo, thư ký Bí thư Tỉnh ủy và phóng viên Báo Lào Cai cho đến năm 1976, ông mới chuyển về Hà Nội công tác. Được trải nghiệm trong nhiều môi trường làm việc khác nhau, mảnh đất biên viễn Lào Cai như một thứ men say để cảm xúc thăng hoa trong mỗi trang viết, làm nên tên tuổi của ông trên văn đàn. Ông chính là nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng.
baolaocai-br_4.jpg
Vợ chồng nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng chụp ảnh lưu niệm cùng Đoàn công tác Báo Lào Cai cuối năm 2024.

Chiều cuối năm 2024, lão nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng đã dành cho nhóm phóng viên Báo Lào Cai một cuộc trò chuyện thân mật, kéo dài vài tiếng đồng hồ. Trong căn hộ chung cư ở quận Tây Hồ (Hà Nội), ông sống bình dị, an yên bên vợ và con cháu. Đã ngót 90 tuổi nhưng trí nhớ ông vẫn rất dồi dào, khi chúng tôi nhắc lại những năm tháng công tác tại Lào Cai, nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng sôi nổi hẳn. Dường như cả tuổi trẻ lăn lộn và gắn bó với những khó khăn, vất vả của “Miền biên ải”, được hòa mình trong đời sống, văn hóa phong phú của các dân tộc tỉnh Lào Cai lại ùa về. Giây phút này, chúng tôi như gặp lại tác giả Ma Văn Kháng của tuổi đôi mươi.

Là người con Hà Nội, tự nguyện lên Lào Cai dạy học từ cuối năm 1954, nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng đã gắn bó với Lào Cai từ năm 18 tuổi đến năm 40 tuổi. Những năm tháng sôi nổi, ông không thể nhớ đã đi đến bao bản làng, nhưng có một điều chắc chắn rằng ông đã yêu mảnh đất này với một tình yêu kỳ lạ theo cách của riêng mình.

baolaocai-br_3.jpg
Nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng sống bình dị và an yên bên gia đình.

Lập nghiệp từ nghề giáo, sau chuyển công tác sang làm thư ký Bí thư Tỉnh ủy, nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng bảo rằng rất “biết ơn” 3 năm đảm đương vị trí này vì đã giúp ông trưởng thành về nhận thức xã hội, nhãn quan chính trị, tư tưởng. Có lẽ, chính điều này đã rèn bản lĩnh cho một cây bút tên tuổi sau này.

Năm 1968, ông Ma Văn Kháng chính thức chuyển về Báo Lào Cai công tác, rồi trở thành Phó Tổng biên tập. Ông thừa nhận mình đến với nghề báo một cách tình cờ và tự nhiên như chính cuộc sống vậy! Buổi đầu công tác ở Báo Lào Cai, ông chưa biết viết tin, phóng sự điều tra, thật may, những kinh nghiệm từ viết văn đã giúp ông hóa giải “bất lợi” này, cũng từ đây cuộc gặp gỡ giữa văn và báo đã làm nên một cây bút Ma Văn Kháng sừng sững, hiên ngang trong bầu trời thi ca nước nhà.

baolaocai-br_thiet-ke-chua-co-ten-8.jpg
Nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng quan niệm viết văn chỉ có khởi đầu, không có kết thúc nên dù tuổi đã cao, ông vẫn cặm cụi với những trang viết.

Là phóng viên hòa mình vào đời sống Nhân dân, ông tích lũy được vốn kiến thức văn hóa, xã hội, gặp gỡ với những nhân vật giữa đời thực, sau này đã trở thành nguyên mẫu trong nhiều tác phẩm văn học. Ngay cái tên Ma Văn Kháng cũng là một cuộc gặp gỡ tình cờ mà chan chứa ân tình sâu nặng trong một lần đi thực tế.

Ông kể, khi đó đang là giáo viên thì được điều động đi làm thuế ở khu vực thôn Tùng Tung, xã Nam Cường, thành phố Lào Cai ngày nay. Ở đây ông bị sốt rét và được một người tên Ma Văn Nho, cán bộ của huyện Bảo Thắng đi tìm y sĩ về tiêm thuốc. Sau mấy ngày điều trị, ông đã khỏi bệnh và rất cảm kích tấm lòng, sự giúp đỡ của ông Nho. Nhưng điều ông thực sự thần tượng ông Nho là bởi đây là một cán bộ đi đến đâu cũng được người dân yêu quý; tuyên truyền chính sách làu làu, thông thạo. Vậy là hai ông kết nghĩa anh em, cái tên Ma Văn Kháng cũng bắt đầu từ đây, đến nỗi nhiều bạn đọc không hề biết tên thật của ông là Đinh Trọng Đoàn.

Vậy đấy! Những người làm báo thời nào cũng thế, khi đã say nghề thì mọi khó khăn đều không ngại ngần.

baolaocai-br_2.jpg
baolaocai-br_5841.jpg
Những tác phẩm văn học đã ghi dấu ấn đậm nét của nhà văn Ma Văn Kháng trên văn đàn Việt Nam.

Sức hút lạ kỳ của con người và mảnh đất vùng biên đã thôi thúc trái tim đầy nhiệt huyết và đôi chân không mỏi của nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng đến các bản làng, từ Bắc Hà, Si Ma Cai xa xôi đến miền non cao Y Tý… để ghi lại những gì ông thấy, ông gặp về cảnh vật và con người, về những tấm gương đẹp trong cuộc đời…

Ông nhớ: “Mệt nhọc vô cùng khi leo dốc Y Tý, bất chợt bắt gặp khóm phong lan tỏa hương thơm, tỉnh người. Kết thúc chuyến công tác, tôi đi mảng dọc theo sông Hồng trở về, đến khu vực cầu Cốc Lếu, mảng bị lật, mấy giò phong lan được bộ đội biên phòng tặng bị nước cuốn trôi mất. Sau này khi viết truyện ngắn Hoa gạo đỏ, tôi đã kể lại một phần kỷ niệm trên. Và rất nhiều chuyến đi khác như lên Sàng Ma Sáo viết về mùa thảo quả, đi Sâu Chua viết về mùa hạt rau; đi Cao Sơn viết về mùa mận hậu; về Cam Đường viết lịch sử võ trang đấu tranh năm 1948; viết về anh hùng Giàng Lao Pà trong kháng chiến chống thực dân Pháp…

Quả vậy, ở ông, những năm tháng làm báo được đi nhiều, tích lũy tư liệu phong phú, sau khoảng lùi nhất định, khi gặp gỡ tâm hồn văn chương đã hòa quyện, nảy mầm thành những cánh đồng văn chương. Và những ai đã từng đọc đều không thể không yêu mến tác giả Ma Văn Kháng với "Đồng bạc trắng hoa xòe", "Vùng biên ải", "Bên bờ suối Vạch", "Thành phố miền biên", "Gặp gỡ ở La Pan Tẩn"… Đây đều là những tiểu thuyết, truyện ngắn được ông lấy bối cảnh ở Lào Cai để sáng tác.

baolaocai-br_5.jpg
Nhà văn - nhà báo Ma Văn Kháng tặng sách cán bộ, phóng viên Báo Lào Cai.

https://baolaocai.vn/ma-van-khang-nhung-mua-chu-nguoc-nui-post403586.html

 

Nguyễn Thành Phú/Báo Lào Cai điện tử

Tin Liên Quan

Lào Cai tạo đột phá trong phát triển văn học, nghệ thuật giai đoạn 2027 - 2031

Giai đoạn 2027 - 2031, tỉnh Lào Cai phấn đấu hỗ trợ đầu tư ít nhất 50 đề cương, bản thảo, công trình, dự án sáng tạo văn học, nghệ thuật có chất lượng; hình thành ít nhất 5 sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người Lào Cai.

Giữ mạch nguồn văn hóa Giáy ở Mường Hum

Nhắc đến Mường Hum, nhiều người nhớ ngay đến giai điệu da diết của ca khúc “Suối Mường Hum còn chảy mãi”, mang đậm âm hưởng dân ca Giáy.

Lào Cai tổ chức Tuần phim chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Từ ngày 22 đến 24/11, tại Rạp Chiếu phim Lào Cai sẽ diễn ra Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026, giới thiệu đến công chúng nhiều tác phẩm điện ảnh đặc sắc, giàu giá trị tư tưởng và nghệ thuật.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát...

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc.

Rực rỡ Lễ hội hoa dã quỳ xã Thượng Bằng La lần thứ nhất

Ngày 14/11, xã Thượng Bằng La tổ chức Lễ hội hoa dã quỳ lần thứ nhất năm 2026 tại Khu di tích lịch sử quốc gia đèo Lũng Lô, nhằm quảng bá hình ảnh, con người, bản sắc văn hóa địa phương và thu hút du khách.