Tập trung ở các xã vùng núi Y Tý, Mường Hum,... người Hà Nhì đen tạo nên dấu ấn văn hóa đặc trưng qua trang phục truyền thống. Trong bức tranh đa dạng các dân tộc Lào Cai, trang phục Hà Nhì mang dấu ấn riêng nhờ sự tinh xảo và ý nghĩa gắn kết với đời sống. Một bộ trang phục phụ nữ Hà Nhì được làm thủ công tỉ mỉ, kết hợp hài hòa giữa áo dài tay, quần, yếm, khăn đội đầu, dây cuốn tóc và xà cạp. Mái tóc giả tết bằng len, vừa giúp giữ ấm trong tiết trời lạnh giá của vùng cao, vừa thể hiện nét riêng trong văn hóa trang phục.

Hoa văn trên y phục phụ nữ Hà Nhì thường được thêu tay bằng chỉ màu đỏ, xanh, trắng trên nền vải chàm đen, tạo nên sự tương phản nổi bật. Họa tiết phổ biến gồm hình học (hình vuông, tam giác, đường zích zắc) hoặc cảm hứng từ thiên nhiên (hoa lá, cây cỏ, hình núi non). Mỗi hoa văn mang tính thẩm mỹ và chứa đựng ý nghĩa văn hóa như cầu mong sức khỏe, mùa màng tươi tốt hay sự bảo vệ từ tổ tiên. Trên khăn đội đầu và yếm, các họa tiết thường được bố trí đối xứng, tạo cảm giác hài hòa và cân đối, khiến bộ trang phục trở thành một tác phẩm nghệ thuật sống động.

Để hoàn thiện một bộ trang phục, người phụ nữ Hà Nhì thường mất hàng tháng trời, từ khâu dệt vải trên khung cửi, nhuộm chàm tự nhiên, đến thêu tay các hoa văn. Màu chàm, được lấy từ cây chàm trồng trên nương rẫy, không chỉ bền màu mà còn phản ánh sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên.

Phụ nữ Hà Nhì ở Y Tý, Lào Cai với y phục truyền thống đặc trưng

So với trang phục nữ, y phục nam giới Hà Nhì đơn giản hơn, thường gồm áo và quần màu chàm, phù hợp với công việc đồng áng. Trong các dịp lễ hội, như lễ Khô Già Già tổ chức vào tháng 6 âm lịch, cả nam và nữ người Hà Nhì đều diện những bộ trang phục đẹp nhất để tham gia các nghi thức như cúng thần Thổ Ty, cúng cây thần và biểu diễn điệu múa dân gian. Những bộ trang phục góp phần tôn vinh truyền thống và tạo điểm nhấn trong các hoạt động du lịch cộng đồng tại Y Tý và Mường Hum.

Trang phục người Hà Nhì gắn với các hoạt động từ thường nhật cho đến các dịp lễ hội.

Đối với người Hà Nhì, nghề dệt và thêu là một kỹ năng đồng thời là cách để lưu truyền văn hóa. Từ nhỏ, các bé gái đã được mẹ, bà hướng dẫn cách sử dụng khung cửi, nhuộm chàm và thêu hoa văn. Tại xã Y Tý, nghề dệt vải truyền thống vẫn được bảo tồn, những sản phẩm thủ công như khăn, túi thêu,... không chỉ phục vụ đời sống mà còn được bán cho du khách, mang lại thu nhập và góp phần quảng bá văn hóa Hà Nhì.

Hiện nay, du lịch cộng đồng giúp trang phục Hà Nhì được biết đến rộng rãi hơn. Tại điểm du lịch ở thôn Choản Thèn, xã Y Tý, du khách có thể thử mặc áo chàm, học cách thêu hoặc tìm hiểu về quy trình nhuộm vải từ cây chàm. Những trải nghiệm này mang lại niềm vui và giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn về văn hóa bản địa. Các lễ hội truyền thống nơi đây cũng là dịp để trang phục Hà Nhì thu hút sự chú ý của người yêu văn hóa.

Chính quyền tỉnh Lào Cai tích đã cực bảo tồn nghề dệt và trang phục truyền thống Hà Nhì thông qua các chương trình đào tạo nghề và quảng bá văn hóa. Các lễ hội thường niên như Khô Già Già giúp giới thiệu trang phục Hà Nhì đến với công chúng. Để bảo vệ bản sắc địa phương, du khách được khuyến khích tôn trọng phong tục, giữ gìn trang phục và tuân thủ quy định khi tham gia các trải nghiệm văn hóa.

Trang phục truyền thống Hà Nhì là di sản văn hóa sống động, gắn kết quá khứ và hiện tại. Với sự chăm chỉ và niềm tự hào dân tộc, người Hà Nhì ở Lào Cai đang góp phần lưu giữ và làm rạng rỡ nét đẹp văn hóa nơi biên cương./.