Xã Tả Van, tỉnh Lào Cai được thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết số 1673/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Uỷ ban thường vụ quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lào Cai năm 2025 trên cơ sở hợp nhất nguyên trạng ba xã Tả Van, Mường Hoa và Hoàng Liên. Sau sáp nhập, Tả Van là xã vùng III với địa bàn rộng lớn, trải dài gần 21 km dọc dãy Hoàng Liên Sơn. Phần lớn diện tích của xã nằm trong vùng lõi Vườn Quốc gia Hoàng Liên, nơi có đỉnh Fansipan, thác Cát Cát và nhiều danh thắng quốc gia như ruộng bậc thang Sa Pa hay Bãi đá khắc cổ. Xã hiện có 23 thôn, hơn 3.100 hộ với gần 18.800 nhân khẩu; trên 96% là đồng bào Mông, Dao, Giáy, Tày… tạo nên đời sống văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Với cảnh quan núi rừng, khí hậu trong lành và hệ thống di sản đặc sắc, Tả Van có nhiều điều kiện phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.

Homestay trên Tả Van thu hút đông đảo khách du lịch người nước ngoài.

Những năm gần đây, du lịch phát triển nhanh đã mang lại sinh kế mới cho người dân nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải gìn giữ các giá trị truyền thống. Khảo sát thực tế tại các thôn trong xã cho thấy hoạt động du lịch cộng đồng chủ yếu hình thành từ sự tự phát của người dân và một số tổ chức, cá nhân đến đầu tư. Toàn xã có hơn 144 cơ sở homestay, song chỉ khoảng 26 cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện kinh doanh. Hệ thống dịch vụ đi kèm như nhà hàng, cửa hàng tạp hóa, dịch vụ lưu niệm phát triển nhanh, góp phần đón hơn 388.000 lượt khách mỗi năm. Nhiều hộ làm du lịch có thu nhập ổn định từ 10–15 triệu đồng/tháng, đời sống được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, phát triển nhanh cũng kéo theo nhiều hạn chế. Một số người dân chạy theo lợi ích trước mắt, cạnh tranh không lành mạnh bằng cách tự ý giảm giá, không khai báo lưu trú. Hoạt động quảng bá du lịch còn manh mún, chưa có định hướng dài hạn, sản phẩm du lịch đặc trưng chưa rõ nét. Cơ sở hạ tầng giao thông còn bất cập, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách. Một số loại hình văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một hoặc bị biến tướng để phục vụ du lịch. Vấn đề môi trường và an toàn thực phẩm vẫn là nỗi lo tại nhiều điểm du lịch. 

Bà Sùng Thị Máy vẽ họa tiết người Mông trên vải bằng sáp ong.

Trong bối cảnh đó, xã Tả Van xác định việc bảo tồn bản sắc văn hóa là nhiệm vụ quan trọng song hành với phát triển kinh tế. Năm 2025, Phòng Văn hóa – Xã hội được giao triển khai Dự án 6 về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch với tổng kinh phí 1 tỷ đồng. Dự án tập trung hỗ trợ xây dựng thiết chế văn hóa, trang thiết bị cho các thôn; tổ chức ngày hội văn hóa, giao lưu thể thao; phục dựng và truyền dạy các loại hình văn hóa đặc trưng của người Mông, Dao, Giáy. Nhiều hoạt động như dạy nhạc cụ truyền thống, khèn Mông, nghề vẽ tranh thờ Dao, nghề thủ công của người Giáy… đang được triển khai để tạo sản phẩm phục vụ du khách và giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình.

Bên cạnh đó, xã khuyến khích các homestay duy trì kiến trúc truyền thống, giữ gìn không gian sinh hoạt đặc trưng và phục vụ ẩm thực dân tộc. Các thôn từng bước xây dựng quy ước du lịch cộng đồng, đảm bảo nếp sống văn minh, bảo vệ cảnh quan và môi trường. Người dân được hướng dẫn xây dựng sản phẩm trải nghiệm như dệt vải, làm thổ cẩm, thu hoạch nông sản theo mùa, chế tác nhạc cụ… nhằm tăng thu nhập và giữ nghề truyền thống.

Dù còn nhiều khó khăn, Tả Van đang từng bước định hình hướng đi phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa. Khi cộng đồng đóng vai trò trung tâm và các giá trị văn hóa được trân trọng, du lịch sẽ trở thành động lực giúp người dân nâng cao đời sống, đồng thời giữ gìn những nét đẹp truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ.