Hội LHPN xã Mỏ Vàng tuyên truyền vận động nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trong thời gian thai kỳ và vận động phụ nữ đến sinh con tại cơ sở y tế

Bước ngoặt trong công tác dân số vùng cao

Lào Cai là tỉnh có 57,6% dân số là người dân tộc thiểu số; trong đó, 93,27% hộ nghèo toàn tỉnh là hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Trong nhiều năm, các phong tục, tập quán lạc hậu trong hôn nhân như kết hôn sớm để tăng thêm lao động, hay hôn nhân cận huyết thống nhằm giữ tài sản trong dòng họ đã tác động tiêu cực đến chất lượng dân số, nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của địa phương.

Xác định rõ hệ lụy lâu dài, tỉnh Lào Cai đã triển khai Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số”, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm gắn với mục tiêu xây dựng đời sống văn hóa mới ở cơ sở.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã đạt những kết quả mang tính đột phá: từ năm 2023 đến nay, tình trạng hôn nhân cận huyết thống đã được chấm dứt hoàn toàn trên địa bàn tỉnh; trong 11 tháng năm 2025, số người tảo hôn giảm 67 trường hợp so với năm 2024; số phụ nữ dân tộc thiểu số dưới 18 tuổi sinh con giảm 237 trường hợp so với năm trước. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc kết hợp chặt chẽ giữa pháp luật và các giải pháp văn hóa – xã hội phù hợp với đặc thù vùng cao.

Sức mạnh tổng hợp từ tuyên truyền đa chiều

Thành công trong việc từng bước đẩy lùi hủ tục bắt nguồn từ việc triển khai đồng bộ các hình thức tuyên truyền, can thiệp sâu rộng đến từng thôn, bản, từng nhóm đối tượng. Toàn tỉnh đã tổ chức 1.266 hội nghị tập huấn, bồi dưỡng, cung cấp thông tin với trên 190.662 lượt người tham gia; tuyên truyền thông qua lễ hội, thông tin lưu động, chiếu bóng lưu động, biểu diễn văn nghệ, thu hút khoảng 1.190.000 lượt người.

Nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và sinh con trước 18 tuổi đối với sức khỏe, chất lượng dân số và tương lai của thế hệ trẻ. Nhiều mô hình giáo dục, truyền thông sáng tạo được triển khai hiệu quả như: tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật bằng hình thức sân khấu hóa; xây dựng, ghi hình 12 “phiên tòa giả định” xét xử các hành vi vi phạm Luật Hôn nhân và Gia đình, tuyên truyền tại các xã và trường học với trên 6.000 lượt người tham gia; duy trì 27 mô hình can thiệp giảm thiểu tảo hôn và 121 câu lạc bộ, mô hình điểm tại thôn bản, trường học.

Xã Si Ma Cai tổ chức nhiều hoạt động truyền thông tìm hiểu pháp luật bằng hình thức sân khấu hóa

Cùng với đó, công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số được đẩy mạnh: hơn 100 tin, bài, thông điệp được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của tỉnh, các trang thông tin điện tử của sở, ngành, địa phương; trên đài phát thanh – truyền hình tỉnh và hệ thống loa truyền thanh cơ sở; hơn 3.000 sản phẩm phát thanh, truyền hình được lan tỏa trên nền tảng số.

Trong nhà trường, đã tổ chức trên 30 hội thi tìm hiểu Luật Hôn nhân và Gia đình, Pháp lệnh Dân số – Kế hoạch hóa gia đình, thi vẽ tranh về chủ đề phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, thu hút gần 1.500 người tham gia. Các tổ chức đoàn thể tổ chức 337 buổi sinh hoạt, giao lưu tuyên truyền cho 11.235 đoàn viên, thanh niên; phát huy vai trò của 46 Câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi”; tổ chức 05 diễn đàn “Vì tương lai của chính mình – nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” cho khoảng 2.500 học sinh tại 05 trường THCS. Cuộc thi viết “Tìm hiểu pháp luật về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” thu hút 4.800 bài dự thi.

Ngoài ra, tỉnh đã cấp phát 180.534 tờ rơi, ấn phẩm tuyên truyền; lắp đặt 116 cụm pa nô, áp phích tại trung tâm xã, thôn bản; treo 1.000 băng zôn, khẩu hiệu; phát hành 4.000 cuốn sổ tay, tài liệu hỏi – đáp pháp luật về hôn nhân gia đình, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Đặc biệt, vai trò của người có uy tín, già làng, trưởng dòng họ được phát huy mạnh mẽ trong việc vận động, tác động trực tiếp đến các nhóm có nguy cơ. Công tác quản lý nhà nước về đăng ký kết hôn được siết chặt, khắc phục tình trạng né tránh, buông lỏng ở cơ sở; các hành vi vi phạm được xử lý nghiêm minh, kết hợp giữa xử phạt hành chính và thực hiện theo hương ước, quy ước của thôn bản.

Hôn nhân tiến bộ – nền tảng nâng cao đời sống văn hóa

Công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã và đang góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trên địa bàn tỉnh. Khi những tập quán lạc hậu trong hôn nhân được xóa bỏ, đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện tập trung phát triển kinh tế, cải thiện đời sống, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững trật tự an toàn xã hội.

Nhận thức được nâng cao đã tạo tiền đề quan trọng để người dân chủ động xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc, góp phần cải thiện chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng cao.

Thời gian tới, tỉnh Lào Cai tiếp tục đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền; lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vào các chương trình phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tăng cường tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản trong chương trình chính khóa và ngoại khóa, bảo đảm mọi trẻ em vùng cao đều có cơ hội học tập trọn vẹn, hướng tới một tương lai hạnh phúc, văn minh và phát triển bền vững./.