Tiềm năng lớn từ thiên nhiên và văn hóa bản địa

Với địa hình đa dạng bậc nhất khu vực Tây Bắc – từ các dãy núi cao, thung lũng sâu, đèo dốc hiểm trở đến hệ thống sông, suối, hồ tự nhiên – Lào Cai có đầy đủ điều kiện để phát triển các loại hình du lịch thể thao mạo hiểm như: leo núi, trekking, chạy địa hình (trail), đạp xe địa hình, dù lượn, chèo thuyền vượt suối (kayak, rafting), vượt thác (canyoning) hay thể thao nước trên hồ.

Đỉnh Fansipan – “nóc nhà Đông Dương” – từ lâu đã trở thành biểu tượng cho tinh thần chinh phục của du khách. Bên cạnh đó, các cung trekking nổi tiếng như Cát Cát – Trạm Tôn – Fansipan, Y Tý – A Lù – Ngải Thầu, Mù Cang Chải – La Pán Tẩn – Chế Cu Nha, Tà Xùa – Háng Đồng… mang đến những trải nghiệm nguyên sơ, kết hợp giữa thử thách thể lực và chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ. Không gian đèo Khau Phạ, Mù Cang Chải, Tà Xùa còn là những địa điểm lý tưởng cho các hoạt động dù lượn, chạy trail, đạp xe địa hình; trong khi hồ Thác Bà, hệ thống sông suối vùng thấp mở ra tiềm năng phát triển các môn thể thao nước, du lịch mạo hiểm kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Song song với lợi thế tự nhiên, Lào Cai mới là không gian sinh tồn của hàng chục dân tộc thiểu số với kho tàng văn hóa đặc sắc. Những bản làng của người Mông, Dao, Hà Nhì, Thái, Tày… không chỉ là điểm đến mà còn là chủ thể quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với thể thao mạo hiểm, tạo nên chiều sâu trải nghiệm và bản sắc riêng cho sản phẩm du lịch. Cùng với đó, lợi thế về vị trí địa lý – cửa ngõ giao thương quốc tế, kết nối thuận lợi với Hà Nội và các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc thông qua hệ thống cao tốc và quốc lộ – giúp việc tiếp cận các điểm du lịch mạo hiểm ngày càng thuận tiện. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển loại hình du lịch đòi hỏi di chuyển nhiều và trải nghiệm dài ngày.

Các sự kiện thể thao mạo hiểm như Vietnam Mountain Marathon đang trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc của Lào Cai.

Sau đại dịch COVID-19, xu hướng “du lịch xanh – du lịch trải nghiệm – du lịch vì sức khỏe” ngày càng gia tăng. Du khách có xu hướng tìm đến thiên nhiên, rời xa đô thị đông đúc để rèn luyện thể lực và tái tạo tinh thần. Thực tế này đã mở ra dư địa phát triển lớn cho các tour mạo hiểm tại Lào Cai. Việc ngày càng nhiều doanh nghiệp tổ chức tour chuyên sâu, hướng dẫn viên bản địa tham gia, cùng sự vào cuộc của người dân trong các dịch vụ homestay, vận chuyển, porter, hậu cần… cho thấy một hệ sinh thái du lịch thể thao mạo hiểm đang dần hình thành. Đáng chú ý, loại hình du lịch này còn giúp phân khúc lại thị trường khách, hướng tới nhóm du khách có thu nhập khá, yêu thích trải nghiệm, sẵn sàng chi trả cho dịch vụ chất lượng cao. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển du lịch bền vững và xây dựng thương hiệu điểm đến dài hạn cho Lào Cai trong không gian phát triển mới.

Những “nút thắt” cần sớm tháo gỡ

Dù tiềm năng rất lớn, song thực tế cho thấy du lịch thể thao mạo hiểm ở Lào Cai vẫn phát triển chưa tương xứng. Hạ tầng tại nhiều khu vực tiềm năng như Y Tý, A Lù, Nậm Pung, Mù Cang Chải, Tà Xùa… còn hạn chế; giao thông khó khăn vào mùa mưa; hệ thống thông tin liên lạc, biển chỉ dẫn, trạm nghỉ, điểm dừng chân và cơ sở lưu trú chuyên biệt cho du lịch mạo hiểm còn thiếu và chưa đạt chuẩn. Bên cạnh đó, vấn đề an toàn vẫn là thách thức lớn. Du lịch thể thao mạo hiểm đòi hỏi trang thiết bị đạt chuẩn, nhân sự được đào tạo bài bản và quy trình vận hành nghiêm ngặt, song hiện nay chưa có cơ chế quản lý riêng, tiềm ẩn nguy cơ tồn tại các tour tự phát, thiếu trang thiết bị, không có phương án cứu hộ và bảo hiểm rủi ro. Nguồn nhân lực chất lượng cao cũng đang là “điểm nghẽn”, đặc biệt là đội ngũ hướng dẫn viên chuyên sâu và lực lượng cứu hộ tại chỗ. Cộng đồng địa phương – lực lượng có vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị – còn thiếu kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp và kiến thức về an toàn. Ngoài ra, yếu tố thời tiết vùng núi cao với sương mù dày, mưa lớn, lũ quét, sạt lở… luôn tiềm ẩn rủi ro, đòi hỏi hệ thống dự báo, cảnh báo và phương án tổ chức tour linh hoạt – điều hiện nay vẫn chưa được đầu tư tương xứng.

Du lịch leo núi, trekking đang trở thành lựa chọn trải nghiệm được giới trẻ ưa chuộng tại các vùng núi cao Lào Cai.

Cần một chiến lược tổng thể và nhất quán

Để du lịch thể thao mạo hiểm thực sự trở thành sản phẩm chủ lực trong không gian tỉnh mới, Lào Cai cần một chiến lược phát triển dài hạn, có trọng tâm và sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Trước hết, cần sớm xây dựng khung pháp lý và quy chế quản lý riêng cho du lịch thể thao mạo hiểm, bao gồm: cấp phép hoạt động, tiêu chuẩn an toàn, đào tạo và chứng nhận hướng dẫn viên, bảo hiểm bắt buộc và cơ chế ứng phó rủi ro.

Thứ hai, đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực cần được xem là ưu tiên hàng đầu, từ hướng dẫn viên chuyên nghiệp, lực lượng cứu hộ đến người dân bản địa tham gia cung cấp dịch vụ. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp xây dựng các tour chuyên biệt, có bảo hiểm đầy đủ, đội hỗ trợ kỹ thuật và điểm dừng chân phù hợp với điều kiện địa hình vùng cao.

Thứ ba, đẩy mạnh liên kết công – tư trong đầu tư hạ tầng và dịch vụ tại các khu vực trọng điểm như Sa Pa – Fansipan, Y Tý – Bát Xát, Bắc Hà, Mù Cang Chải, Tà Xùa, hồ Thác Bà…, hướng tới hình thành các cụm du lịch thể thao mạo hiểm có sản phẩm đặc sắc và vận hành chuyên nghiệp.

Thứ tư, lồng ghép sâu yếu tố văn hóa bản địa vào các hoạt động mạo hiểm như chạy trail kết hợp giao lưu văn hóa dân tộc, trekking qua làng nghề truyền thống, leo núi gắn với nghỉ homestay. Đây chính là chìa khóa tạo nên sự khác biệt và góp phần bảo tồn giá trị văn hóa.

Cuối cùng, cần triển khai các chiến dịch truyền thông có chiều sâu, định vị Lào Cai là “điểm đến du lịch thể thao mạo hiểm xanh” của Việt Nam – nơi hội tụ giữa chinh phục thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Du lịch thể thao mạo hiểm không chỉ là một sản phẩm du lịch mới, mà còn là cơ hội để Lào Cai thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, nâng cao sinh kế cho vùng cao và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên – văn hóa. Với tầm nhìn dài hạn, sự đầu tư đúng hướng và cách làm đồng bộ, Lào Cai hoàn toàn có thể vươn lên trở thành điểm đến hấp dẫn cho những hành trình chinh phục và trải nghiệm khác biệt trên bản đồ du lịch Việt Nam./.