Việc phân cấp không chỉ giúp cấp xã chủ động hơn trong quản lý nguồn lực mà còn góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình, dự án, phát huy hiệu quả đầu tư công. Tuy nhiên, để thực hiện tốt vai trò mới, UBND cấp xã cần chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt là nâng cao chất lượng cán bộ, tổ chức và quản lý dự án.

Giai đoạn 2021 - 2025, trên địa bàn xã Bảo Hà thực hiện đầu tư 200 công trình, dự án, tổng kế hoạch vốn đầu tư công do UBND xã quản lý khoảng 210 tỷ đồng. Giai đoạn 2026 - 2030, UBND xã đã xây dựng triển khai các dự án đầu tư công trên địa bàn với tổng mức đầu tư khoảng 700 tỷ đồng (chưa bao gồm nguồn thu từ quản lý di tích).

Khi cấp huyện chấm dứt hoạt động, vận hành tổ chức bộ máy, xã đã tính đến nhiều phương án quản lý dự án trên địa bàn. Một là thành lập ban quản lý dự án; hai là phân công cán bộ của UBND xã trực tiếp quản lý, thuê đơn vị quản lý dự án.

Các phương án này đều có ưu điểm và hạn chế nhất định. Nếu thành lập ban quản lý dự án riêng thì rất thuận lợi cho công tác quản lý các dự án trên địa bàn vì sử dụng bộ máy trực tiếp từ địa phương, nhưng để duy trì đơn vị với ít nhất 12 - 15 cán bộ đòi hỏi có nguồn lực lớn, đặc biệt là phải có dư địa đầu tư.

Vì vậy, sau khi nghiên cứu, xã Bảo Hà quyết định thuê đơn vị quản lý dự án độc lập. Phương án này không làm phát sinh bộ máy, lựa chọn được đơn vị có năng lực, uy tín, không phụ thuộc vào nguồn thu trên địa bàn.

Ông Trần Công Hoàng - Trưởng Phòng Kinh tế xã Bảo Hà cho biết: “Khi lựa chọn thuê đơn vị tư vấn độc lập, yêu cầu đặt ra là phải thuê đơn vị có năng lực, trách nhiệm. Cùng với đó, đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý dự án địa phương cũng phải đủ năng lực để phối hợp quản lý, tránh phụ thuộc vào đơn vị được thuê”.

Trong khi đó, xã Gia Phú lại lựa chọn phương án để một bộ phận cán bộ thuộc phòng kinh tế trực tiếp đảm nhận vai trò quản lý dự án. Cách làm này giúp đội ngũ cán bộ xã bám sát thực tế, giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Việc trực tiếp tham gia quản lý cũng giúp cán bộ Gia Phú tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, nâng cao năng lực chuyên môn.

Dự kiến tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 trên địa bàn xã Gia Phú là 19,842 tỷ đồng với 18 công trình, dự án. Trong đó, ngân sách tập trung 4,152 tỷ đồng, ngân sách tỉnh bổ sung có mục tiêu 5,1 tỷ đồng, ngân sách xã 10,59 tỷ đồng. Các dự án được giao cho phòng kinh tế xã làm đại diện chủ đầu tư.

Ông Nguyễn Trung Chính - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Gia Phú cho biết: “Điều thuận lợi là đội ngũ cán bộ, công chức Phòng Kinh tế xã có nhiều người trước đây từng công tác tại Phòng Tài chính và Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Bảo Thắng (cũ) đã đảm trách các nhiệm vụ có liên quan đến quản lý dự án”.

Việc phân cấp, phân quyền cho cấp xã sau hợp nhất nhằm tăng cường tính tự chủ, tạo điều kiện để các địa phương quản lý hiệu quả hơn các dự án đầu tư. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý các dự án trên địa bàn cấp xã sau khi vận hành chính quyền hai cấp đang phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định.

Đối với các dự án chuyển tiếp từ ban quản lý dự án huyện trước đây chưa có hướng dẫn cụ thể để thực hiện các thủ tục liên quan đến nghiệm thu, thanh quyết toán, phê duyệt điều chỉnh dẫn đến phát sinh nhiều vướng mắc, đơn vị tiếp nhận và đơn vị bàn giao cũng chưa quyết liệt chỉ đạo các bộ phận liên quan thực hiện trách nhiệm của mình…

Đội ngũ cán bộ xã cũ chưa có kinh nghiệm quản lý dự án, trong khi đó các quy định của pháp luật, cơ chế, chính sách, quy hoạch liên tục thay đổi, việc cập nhật, nắm bắt các quy định gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, các công tác liên quan đến quản lý dự án đầu tư chủ yếu giao cho Phòng Kinh tế xã trong khi khối lượng công việc của phòng đang rất lớn, nhiều công việc phát sinh.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác quản lý đầu tư công, các xã trên địa bàn tỉnh Lào Cai cần thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý dự án. Tại mỗi xã, cần có bộ phận chuyên trách về quản lý dự án gồm cán bộ có chuyên môn phù hợp, được phân công nhiệm vụ rõ ràng. Đối với các xã có khối lượng dự án lớn, việc tuyển dụng, điều động cán bộ hoặc thuê đơn vị quản lý chuyên nghiệp là cần thiết để đảm bảo hiệu quả.

Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm quản lý dự án để theo dõi, giám sát tiến độ, chi phí và chất lượng công trình. Các xã cũng cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và các đơn vị liên quan để được hỗ trợ kịp thời trong quá trình triển khai dự án. Cùng với đó, xây dựng quy trình giám sát, đánh giá chặt chẽ trong mỗi giai đoạn của dự án, đảm bảo minh bạch, hiệu quả và đáp ứng đúng tiến độ.

Việc giao cấp xã làm chủ đầu tư các dự án đầu tư công trên địa bàn là bước tiến quan trọng trong phân cấp quản lý, tăng cường vai trò của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả, cấp xã cần tập trung nâng cao năng lực cán bộ, tổ chức bộ phận quản lý dự án chuyên nghiệp và áp dụng các giải pháp phù hợp với tình hình thực tế. Những kinh nghiệm từ xã Bảo Hà và xã Gia Phú chính là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả từ việc đổi mới phương thức quản lý đầu tư công.