Trên cung đường 4D rải nhựa quanh co đến với bản làng dân tộc: Mông, Dao, Nùng, Thu Lao, Tu Dí bình dị, nhìn những nếp nhà tường trình mái lợp prôximăng dựa vào vách núi khiến tôi cảm nhận được vẻ đẹp nên thơ nhưng cũng nhiều cách trở về địa hình ở đây. Trung tâm huyện lỵ Mường Khương hiện ra trong thung lũng rộng mờ sương. Trụ sở Huyện ủy, UBND huyện mới xây, mái đỏ tươi khang trang, giống như nốt chấm đỏ trên vùng đất nằm dưới chân núi đá Hàm Rồng. Có đi tôi mới biết người dân “Đất thép” sống thật kiên cường trong lao động và chiến đấu bảo vệ quê hương. Biết tôi có ý định trở lại thăm “Vua đá” Lù Seo Khoải ở xã Cao Sơn, anh Hoàng Duy Dũng, Chủ tịch UBND huyện cử ngay cán bộ văn phòng đi cùng. Đến nơi, “Vua đá” nhận ra tôi ngay, bởi lần trước tôi đã gặp và viết bài về anh, một tấm gương sản xuất giỏi, được dân bản yêu quý. Gặp lại tôi, anh vui mừng bảo vợ làm mâm cơm thịnh soạn thiết đãi. Sau chén rượu khai vị thơm nồng, “Vua đá” phấn khích kể: Nhờ đốt lửa nung đá vỡ nên tôi đã cải tạo được những vùng đất đá khô cằn thành “bờ xôi, ruộng mật”. Đất đá chẳng phụ công người, năm 2013, gia đình thu 9 tấn lương thực, trong đó có 7 tấn ngô, xuất chuồng 5 tạ lợn thịt. Tranh thủ lúc nông nhàn, tôi đi xây nhà cho bà con để có thêm thu nhập. Vừa làm nghề nông vừa kiêm nghề thợ xây, tôi có “bát ăn, bát để”, có thể chăm lo cuộc sống gia đình và nuôi con ăn học. Đến nay, con lớn đã tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Lào Cai và về quê dạy học, đứa thứ hai đang học tại Trường Trung cấp Y của tỉnh…

Mùa dứa chín ở Bản Lầu (Mường Khương).

Nghe đến đây, anh Sùng Sèo, Bí thư Đảng ủy xã Cao Sơn đỡ lời “Vua đá” rằng: Ghi nhận thành tích sản xuất, kinh doanh của anh Lù Seo Khoải, Chủ tịch UBND huyện đã tặng Giấy khen cho anh.
Thời gian lưu lại ở Cao Sơn không nhiều nhưng cũng đủ để tôi nhận biết thế và lực của vùng đất này được đắp bồi, hun đúc từ truyền thống của quê hương và sự cần cù, quyết tâm của người dân. Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Cao Sơn được đầu tư nhiều công trình, dự án, góp phần làm đổi thay diện mạo nông thôn ở đây. Đó là dòng điện quốc gia, trường học, trạm y tế… đồng hành với dân bản xây dựng cuộc sống mới nên ai cũng yên tâm, phấn khởi. Hưởng ứng chương trình xây dựng nông thôn mới, đồng bào Cao Sơn ra quân xây dựng công trình “Đường bê tông ở thôn Ngải Phóng Chồ”. Tuyến đường  dài 2,5km, rộng 3 m, dày 16 cm, trị giá 2 tỷ đồng đã hoàn thành đảm bảo tiến độ và chất lượng, thể hiện sự đồng thuận cao trong chương trình xây dựng nông thôn mới ở xã vùng cao này.

Rời Cao Sơn, tôi thăm xã Lùng Vai và được Bí thư Đảng ủy xã Đỗ Đức Đản cho biết: Trước đây, mặc dù tất cả các thôn, bản ở Lùng Vai đều có chi bộ độc lập nhưng năng lực vận dụng, cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Ðảng và nghị quyết của cấp ủy các cấp vào thực tiễn có lúc, có nơi còn hạn chế. Thêm vào đó, một số chi bộ thực hiện chưa nghiêm chế độ sinh hoạt, do vậy năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của chi bộ chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Để giải quyết tồn tại trên, năm 2013, Đảng ủy xã ban hành nghị quyết chuyên đề về nâng cao chất lượng chi bộ, trọng tâm là đổi mới hình thức giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên và hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội. Thông qua đó, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng từng bước được nâng lên, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Về thôn Lùng Vai A, tôi không còn gặp cảnh bùn lầy, nước đọng bởi đường đi, lối lại mới được đổ bê tông sạch đẹp. Để có được con đường này, chi ủy thôn Lùng Vai A đã tổ chức họp thôn bàn, thống nhất kế hoạch, biện pháp kiên cố hóa đường giao thông, kênh mương nội đồng. Sau khi công khai dự toán, thống nhất định mức đóng góp, xác định đối tượng miễn giảm cùng phương thức thực hiện: Dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát, nên chỉ trong thời gian ngắn, thôn đã hoàn thành 1,6 km đường trục chính đạt tiêu chuẩn. Hiện tại, thôn đang tập trung nâng cấp kênh mương và hệ thống giao thông nội đồng. Nhờ chi bộ thôn biết cách tuyên truyền, vận động nên người dân trong thôn đã tình nguyện hiến đất ở, đất canh tác, đóng góp hàng nghìn ngày công để nắn tuyến, mở rộng đường giao thông, kênh mương nội đồng…

Theo Quốc lộ 4D trở về xã Bản Lầu, hai bên đường là đồi dứa, chuối mô mênh mông, xanh tốt cho thấy người dân Bản Lầu không chỉ biết khai thác thế mạnh tự nhiên, mà còn biết dựa vào đó để làm ra những sản phẩm tạo nên thương hiệu cho quê hương mình. Anh Châu Xuân Thắng, Chủ tịch UBND xã Bản Lầu cho biết: Cơ cấu kinh tế của xã chủ yếu là sản xuất nông - lâm nghiệp và dịch vụ. Toàn xã hiện có 700 ha thâm canh cây lương thực, 760 ha dứa và 250 ha chuối mô. Điểm mạnh trong kinh tế của xã là phát triển hai cây trồng dứa, chuối theo hướng sản xuất hàng hóa. Tổng nguồn thu từ dứa năm 2013 đạt 56 tỷ đồng; từ chuối đạt gần 20 tỷ đồng. Bên cạnh đó, người dân địa phương còn sản xuất, kinh doanh 87 ha chè, phấn đấu đến năm 2015, diện tích chè sẽ mở rộng lên 300 ha. Kinh tế phát triển đã đưa tỷ lệ hộ nghèo ở xã Bản Lầu giảm đáng kể, đến hết năm 2013, xã chỉ còn 10% hộ nghèo, đạt tiêu chí trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Địa phương có những hộ làm kinh tế giỏi nhiều năm, điển hình như hộ anh Thào Diu, anh Thào Dìn ở thôn Na Lốc; anh Cư Vư ở thôn Cốc Phương... Những hộ này thu nhập từ trồng dứa và trồng chuối đạt từ 200 đến 300 triệu đồng/năm. Cũng từ phong trào xây dựng nông thôn mới, xã xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu, điển hình như ông Lục Thượng Cường ở thôn Pạc Bo đã tự nguyện hiến 5.200 m2 đất làm đường giao thông, được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang gửi Thư khen.

Tôi được gặp lại ông Lục Bỉnh Lợi, người cán bộ lão thành, đảng viên 60 năm tuổi Đảng ở thôn Na Nhung, xã Bản Lầu. Ông Lợi không giấu nổi niềm tự hào khi kể về quê hương mình: Tháng 9/2009, Bản Lầu vinh dự được đón Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đến thăm, đến đầu năm 2013, xã lại vinh dự được đón Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến thăm. Tổng Bí thư đã đánh giá cao sự cố gắng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc địa phương vì đã thực hiện bài bản, sáng tạo trong phát triển kinh tế - xã hội. Đây là niềm vinh dự và cũng là động lực để người dân trong xã phát huy truyền thống quê hương, tích cực thi đua lao động, sản xuất.

Mường Khương - “Đất thép” luôn được nhớ đến với lịch sử đấu tranh của những thế hệ cha anh kiên cường lập nên nhiều chiến công vẻ vang và hôm nay lại được nhiều người biết đến là vùng đất đầy tiềm năng đang đơm hoa, kết trái, báo hiệu cuộc sống mới ấm no, hạnh phúc hiện hữu trong mỗi gia đình các dân tộc nơi đây.