Các di tích lịch sử văn hóa được nhà nước xếp hạng thể hiện sự quan tâm sâu sắc của cấp ủy chính quyền hai cấp đối với bề dày lịch sử, truyền thống yêu nước; sự vun đắp, gìn giữ di sản của Nhân dân trong cộng đồng.

Đền Cây 2 nằm cạnh tuyến Quốc lộ 4D, thuộc thôn Mã Tuyển, xã Mường Khương; đền tọa lạc trên sườn núi đá tự nhiên, cảnh quan núi đá đặc trưng của vùng cao Mường Khương, lưng tựa vách núi, phía trước nhìn ra khe suối và thung lũng với thế đất “tọa sơn vọng thủy”. Nơi đây còn là vị trí địa quân sự trọng yếu của cửa ngõ phía nam của Mường Khương, đóng vai trò là điểm chốt chặt ngăn chặn không cho quân địch tiến vào sâu Mường Khương, góp phần vào công tác bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Theo truyền khẩu của người dân, vào khoảng đầu thế kỷ XIX, ông Lù Lao Sở (sinh năm 1803) khi khai phá nương rẫy đã phát hiện hang đá tự nhiên với nhiều khối đá có hình thù kỳ lạ, cùng một hõm nước tự nhiên được gọi là “Ao Tiên” và các dấu tích thờ cúng cổ. Từ đó, nơi đây được cộng đồng người Nùng và các dân tộc cộng cư xem là vùng đất linh thiêng và hình thành điểm thờ tự “Ông Tiên”, một vị thần ngự trong hang đá, có khả năng che chở, bảo hộ, mang lại bình an, sức khỏe, mùa màng tốt tươi và hạnh phúc cho mọi người.

Di tích Đền Tượng tọa lạc tại thôn Tượng 3, xã Hợp Thành, trong khuôn viên nhà văn hóa xã, ba phía giáp cánh đồng lúa. Đền thờ Tam vị Sơn thần là Tản Viên Sơn thánh, Cao Sơn và Quý Minh Đại Vương và phối thờ tám vị vua triều Lê. Đây là sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ thần tự nhiên và truyền thống tôn vinh các bậc minh quân, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân địa phương.

Theo truyền thuyết và thư tịch cổ, Tản Viên Sơn Thánh là vị thần đứng đầu Sơn thần, gắn với truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, biểu tượng cho sức mạnh chinh phục thiên nhiên của cư dân nông nghiệp. Cùng với Cao Sơn và Quý Minh, 3 vị Sơn thần tạo thành hệ thống Tam vị Sơn thần có vai trò bảo hộ cộng đồng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

Đình Làng Nhớn thuộc tổ dân phố Suối Ngàn, phường Cam Đường, rộng hơn 6.000 m², không gian di tích hòa cùng với không gian làng bản, đồng ruộng có lịch sử hình thành khoảng thế kỷ XIX. Đây là vùng đất có vị trí chiến lược, giàu truyền thống cách mạng và đã trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chính qua các thời kỳ lịch sử Việt Nam. Cam Đường là địa bàn cư trú lâu đời của nhiều dân tộc (Tày, Kinh, Dao, Mông, Giáy…), hình thành cùng quá trình khai phá, cộng cư và phát triển nông nghiệp, giao thương dọc sông Hồng.

Đình là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa và cộng đồng của cư dân địa phương. Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi đình vẫn được gìn giữ, bảo vệ thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và vai trò gắn kết cộng đồng trong tiến trình phát triển của vùng đất Cam Đường.

Lễ hội xuống đồng tại Đình Làng Nhớn diễn ra vào ngày Thìn tháng Giêng hằng năm, là sinh hoạt tín ngưỡng nông nghiệp quan trọng của cộng đồng, gắn với tập quán trồng lúa nước của người Tày và sự giao thoa văn hóa với người Kinh.

https://baolaocai.vn/lao-cai-vua-xep-hang-moi-3-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-tinh-post902246.html