[Ảnh] Hương men lá của người Dao Cốc San

Từ những loại thảo dược của núi rừng cùng bí quyết gia truyền được gìn giữ qua nhiều thế hệ, người Dao ở xã Cốc San đã tạo nên thứ rượu men lá mang hương thơm đặc trưng, vị êm nồng khó quên. Mỗi giọt rượu không chỉ là sản vật của núi rừng mà còn chứa đựng nét đẹp văn hóa, tri thức dân gian và niềm tự hào của cộng đồng người Dao nơi đây.
baolaocai-c_900a9862.jpg
Trong gian bếp nhuốm màu thời gian, mẻ rượu bắt đầu từ việc chọn từng hạt ngô, hạt thóc chắc mẩy. Theo người Dao, nguyên liệu càng tốt, rượu càng thơm, càng đậm vị.
baolaocai-br_900a9863.jpg
Thời điểm này, nguyên liệu chính để nấu rượu là ngô. Mỗi mẻ rượu men lá Cốc San đều khởi đầu từ những hạt ngô vàng óng, căng chắc. Theo quan điểm của người Dao, khâu chọn hạt không thể làm qua loa, bởi chỉ một mẻ nguyên liệu kém chất lượng cũng có thể ảnh hưởng đến cả quá trình ủ kéo dài hằng tháng. Do vậy, nguyên liệu đủ đầy mới có thể cho ra vị rượu ngọt hậu, thơm nồng sau nhiều tháng ủ công phu.
baolaocai-c_900a9904.jpg
baolaocai-c_900a9916.jpg
Sau khi tuyển chọn, ngô được đưa vào chảo lớn, nấu liên tục đến khi hạt chín kỹ, nở đều và bung ra để men có thể thấm sâu. Đây là công đoạn tốn nhiều thời gian, nhưng không thể rút ngắn nếu muốn mẻ ủ lên men đều, không bị sượng hoặc hỏng.
baolaocai-c_900a9927.jpg
Dưới chảo ngô, bếp củi phải luôn đỏ lửa. Người nấu liên tục thêm củi, điều chỉnh nhiệt để ngô chín đều mà không bén đáy, không khê. Giữa gian bếp đặc mùi khói, kinh nghiệm được thể hiện qua cách nhìn ngọn lửa, nghe tiếng nước sôi và kiểm tra độ nở của từng hạt ngô.
baolaocai-c_900a9930.jpg
Men lá luôn được chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi nấu. Đó là bí quyết gia truyền của người Dao Cốc San, được gìn giữ qua nhiều thế hệ, tạo nên hương thơm và vị rượu đặc trưng không thể trộn lẫn.
baolaocai-c_900a0015.jpg
Phía sau những bánh men là hành trình tìm kiếm các vị thuốc của người Dao. Lá, thân và rễ cây được thu hái từ rừng, mang về phơi khô rồi phối trộn với gạo tẻ. Hỗn hợp được nghiền nhỏ, hòa nước, nặn thành bánh và ủ từ 5 đến 10 ngày cho men nở trước khi phơi nắng hoặc hong khô trên gác bếp.
baolaocai-c_900a9972.jpg
Ngô chín được trải thành lớp mỏng rồi để nguội. Bánh men được nghiền nhỏ, rắc đều lên bề mặt.
baolaocai-c_900a9993.jpg
Sau khi rắc men, ngô được đảo nhiều lượt để từng hạt đều phủ một lớp men mỏng. Hỗn hợp tiếp tục được ủ ấm trong khoảng một ngày một đêm. Vào mùa đông, người nấu phải che đậy kỹ hơn để giữ nhiệt, tạo điều kiện cho men bắt đầu hoạt động.
baolaocai-c_900a0031.jpg
Khi men đã ngấm, ngô được cho vào các thùng lớn, đậy nắp kín và ủ trong khoảng một tháng.
baolaocai-c_900a0041.jpg
Sau thời gian ủ, khi mở thùng, hạt ngô phải mềm, có mùi thơm rõ của men và không xuất hiện mùi lạ. Đó là dấu hiệu nguyên liệu đã đủ độ để đưa vào chưng cất.
baolaocai-c_900a0053.jpg
Phần ngô sau khi ủ thường được gọi là bỗng rượu, được đưa vào chõ chưng cất. Người nấu sắp xếp nguyên liệu cẩn thận, tạo khoảng thoáng để hơi nước lưu chuyển và hạn chế bỗng tiếp xúc trực tiếp với đáy nồi, tránh cháy khê.
baolaocai-c_900a0059.jpg
Phía trên chõ là một chảo nước lạnh, giữ vai trò làm mát và ngưng tụ hơi rượu. Khi bếp nóng lên, hơi rượu bốc cao, gặp phần đáy chảo lạnh sẽ ngưng tụ, chảy về máng dẫn. Vì thế người nấu phải giữ nước trong chảo luôn đủ mát; nếu nóng lên, khả năng ngưng tụ giảm, rượu ra chậm và dễ thất thoát.
baolaocai-c_900a0072.jpg
Trước khi nhóm lửa, người nấu kiểm tra những khe hở, sử dụng khăn hoặc dải cao su quấn chặt, bịt kín để hơi rượu không thoát ra ngoài, làm giảm sản lượng và ảnh hưởng hương vị.
baolaocai-c_900a0086.jpg
Khi nồi chưng được đậy kín, bếp lửa lại đỏ lửa suốt 3 - 4 giờ. Người nấu phải giữ lửa vừa đủ, bởi quá lớn sẽ làm bỗng rượu cháy khê, còn quá nhỏ thì hơi rượu lên chậm, ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm.
baolaocai-c_900a0102.jpg
Sau gần một giờ chưng cất, những giọt rượu đầu tiên trong vắt bắt đầu nhỏ xuống. Mỗi giọt rượu là thành quả của sự kiên nhẫn và kinh nghiệm tích lũy qua từng mùa nấu.
baolaocai-c_900a0104.jpg
Theo người làm nghề, mỗi mẻ nấu từ 75 kg nguyên liệu thường cho khoảng 30 lít rượu thành phẩm.
baolaocai-c_900a0207.jpg
Theo kinh nghiệm dân gian, ngọn lửa xanh là cách người Dao kiểm tra tương đối độ rượu. Lửa càng dễ bén, càng to thì chứng tỏ rượu càng thơm nồng và đạt chất lượng hơn.
baolaocai-c_900a0112.jpg
Từ những hạt ngô, hạt thóc và các vị thuốc của núi rừng, người Dao Cốc San đã khéo léo tạo nên những giọt rượu trong veo, mang theo hương men và dấu ấn văn hóa đặc sắc.
baolaocai-c_900a0189.jpg
Qua bao thế hệ, hương men lá vẫn âm thầm hiện diện trong đời sống của người Dao Cốc San. Mỗi giọt rượu không chỉ lưu giữ hương vị của núi rừng, mà còn chứa đựng ký ức, kinh nghiệm và niềm tự hào về một nghề truyền thống đang được gìn giữ giữa nhịp sống hôm nay.

https://baolaocai.vn/anh-huong-men-la-cua-nguoi-dao-coc-san-post902817.html

Nguồn: Lê Nam (Báo Lào Cai điện tử), Thứ Ba, ngày 30/06/2026 - 08:44 (GMT+7)

Tin Liên Quan

Hấp dẫn ẩm thực vùng cao Si Ma Cai

Trong khuôn khổ Lễ hội "Si Ma Cai - Hương sắc vùng cao", chiều 27/6 Hội thi ẩm thực và bày hoa quả nghệ thuật đã diễn ra rất sôi nổi, thu hút sự tham gia của hàng chục đội thi đến từ các cụm dân cư trên địa bàn.

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Từ những tàu lá rừng, hạt nếp thơm và nước tro vàng được chắt lọc bằng kinh nghiệm truyền đời, người Tày Khao ở Đông Cuông vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm bánh nẳng truyền thống. Mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn dân dã gắn với đời sống thường nhật và các dịp lễ, mà còn chứa đựng những giá trị...

Vịt lam ống nứa đậm đà hồn quê

Xã Nghĩa Đô không chỉ níu chân du khách bởi sắc xanh của những đồi cọ, những mái nhà sàn rêu phong, mà còn bởi “kho tàng” ẩm thực dân gian độc đáo. Trong đó, món vịt bầu lam ống nứa - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia chính là sự kết tinh giữa tri thức bản địa và tình yêu thiên nhiên của đồng bào dân...

Tinh hoa ẩm thực Mường Lò

Mường Lò - cái tên đã đi vào thi, ca, nhạc, họa; là cánh đồng lớn thứ hai vùng Tây Bắc, được xem là “cái nôi của người Thái”... nơi đây đã lưu giữ một nền văn hóa đặc sắc, không chỉ được thể hiện qua lời ca, điệu xòe mà còn được kết tinh trong hương vị ẩm thực.

[Ảnh] Mứt dừa - hương vị ngọt ngào ngày Tết

Mứt được ví như món “khai vị” không thể thiếu trong mỗi gia đình Việt dùng để mời khách đến chơi nhà những ngày Tết. Trong không khí rộn ràng những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, ở thôn Hang Đá, xã Xuân Quang, người dân nơi đây không còn xa lạ với gia đình chị Hải Lý, anh Hữu Trình - gia đình...

Mùa làm mứt Tết

Những ngày giáp Tết, khi tiết trời se lạnh, mùi gừng cay, dừa sên ngọt, vỏ bưởi thoang thoảng lan tỏa từ nhiều gian bếp nhỏ. Mùa làm mứt Tết lại về. Giữa thị trường bánh kẹo, mứt Tết bày bán sẵn đa dạng về chủng loại, mẫu mã và giá cả, không ít gia đình vẫn chọn cách tự tay làm mứt để thưởng...