Quang cảnh Phiên họp toàn thể Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga, sáng 18/6/2026. Ảnh: TTXVN

Mở rộng nền tảng hợp tác

Những ngày qua, truyền thông quốc tế đăng tải nhiều bài viết liên quan đến kết quả của Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga diễn ra từ ngày 17-18/6/2026, tại thành phố Kazan, Liên bang Nga. Hội nghị đã thông qua 4 văn kiện chiến lược, trong đó có Tuyên bố Kazan 2026 và Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030, nhằm nâng tầm quan hệ đối tác chiến lược trong các lĩnh vực an ninh, năng lượng và kinh tế. Theo giới chuyên gia Nga, các văn kiện này cho thấy hai bên đang hướng tới mô hình hợp tác thực chất hơn, gắn với đa cực hóa, mở rộng thương mại, kết nối Á-Âu và giảm phụ thuộc vào các cơ chế thanh toán truyền thống.

Bà Altana Davydova, nhà phân tích tại Viện Kinh tế và Tài chính quốc tế thuộc Học viện Ngoại thương toàn Nga (Bộ Phát triển kinh tế Nga) nhấn mạnh, xuất khẩu của Nga sang ASEAN duy trì ở mức đáng kể trong giai đoạn 2024-2025, với các mặt hàng chủ lực như nhiên liệu khoáng, kim loại đen, phân bón và ngũ cốc.

Theo Bộ Phát triển kinh tế Nga, năng lượng tiếp tục là động lực chính của hợp tác thương mại. Trong quý I/2026, nguồn cung nhiên liệu khoáng và dầu mỏ của Nga cho khu vực đã tăng 40%. Xuất khẩu nông sản cũng ghi nhận đà tăng trưởng tích cực, trong đó, việc các nước thành viên ASEAN công nhận chứng chỉ thú y của Nga đã góp phần đưa xuất khẩu thịt sang khu vực tăng gấp 50 lần trong 10 năm qua.

Tại Diễn đàn kinh doanh Nga-ASEAN, ông Maxim Reshetnikov, Bộ trưởng Phát triển kinh tế Nga nhấn mạnh tới kinh tế số và thương mại điện tử. Kim ngạch thương mại điện tử của Nga đạt 140 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm trước. Các nền tảng số của Nga đang hoạt động tại hơn 10 quốc gia, tạo cơ hội để doanh nghiệp ASEAN tiếp cận thị trường Liên minh kinh tế Á-Âu và Nga.

Philippines, nước Chủ tịch luân phiên của ASEAN năm 2026 nêu ba ưu tiên hợp tác gồm: Bảo đảm an ninh trước các mối đe dọa xuyên quốc gia, xây dựng quan hệ đối tác kinh tế năng động hơn và mở rộng hợp tác nhân đạo thông qua trao đổi sinh viên, học thuật, du lịch.

Tuyên bố báo chí chung của hội nghị cũng cho thấy định hướng hợp tác ngày càng cụ thể. Hai bên nhất trí tăng cường hợp tác vận tải, mở rộng vận tải hàng hóa xuyên lục địa bằng đường biển và đường sắt, đồng thời thúc đẩy thương mại, đầu tư song phương. Tổng thống Nga Vladimir Putin kêu gọi chuyển sang sử dụng đồng tiền quốc gia trong thanh toán với các quốc gia thành viên ASEAN, tăng xuất khẩu sản phẩm có giá trị gia tăng cao, trong đó có phân bón và dược phẩm.

Năng lượng hạt nhân dân sự cũng là một điểm nhấn chiến lược. Nga khẳng định sẵn sàng phát triển các dự án trong lĩnh vực này với các đối tác ASEAN. Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga sở hữu công nghệ xây dựng nhà máy điện theo các tiêu chuẩn an toàn và môi trường khắt khe. Theo Tổng thống Putin, Nga không chỉ có khả năng xây dựng nhà máy điện hạt nhân, mà còn có thể hỗ trợ hình thành toàn bộ ngành công nghiệp hạt nhân dân sự theo hình thức trọn gói.

Cảng Novorossiysk, cảng lớn nhất của Nga tính theo kim ngạch hàng hóa. Ảnh: GELIO

Kết nối kinh tế Á-Âu

Theo nhà khoa học chính trị Tatyana Kosacheva, Tuyên bố Kazan đánh dấu bước chuyển chiến lược từ tham vấn chính trị sang hội nhập kinh tế. Trọng tâm là loại bỏ rào cản thương mại, xây dựng khuôn khổ pháp lý để đơn giản hóa hoạt động logistics, hải quan và giao dịch tài chính, qua đó, giảm chi phí cho doanh nghiệp và bảo đảm đầu tư trực tiếp an toàn hơn.

Hợp tác hiện nay cũng tập trung vào xây dựng các liên hệ trực tiếp giữa doanh nghiệp và đối tác. Các hệ thống thanh toán, hành lang vận tải và nền tảng kỹ thuật số được xem là những cấu phần quan trọng trong bối cảnh quốc tế phức tạp. Đây là các yếu tố giúp quan hệ hai bên không chỉ dựa trên trao đổi hàng hóa, mà từng bước hình thành hạ tầng kết nối mới cho hợp tác dài hạn.

Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 là cơ sở cho giai đoạn hợp tác tiếp theo, với các bước cụ thể trong chính trị, thương mại, đầu tư, công nghệ thông tin, khoa học và nông nghiệp. Cùng với các tuyên bố chung về năng lượng và văn hóa, văn kiện này cho thấy hai bên đang mở rộng hợp tác theo hướng đa tầng.

Theo các chuyên gia Nga, hợp tác Nga-ASEAN ngày càng đi vào chiều sâu qua các dự án tại Việt Nam, Malaysia và Indonesia. Với Việt Nam, bà Altana Davydova cho rằng, Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 là công trình có triển vọng nổi bật. Ông Vladimir Sedalishchev (Học viện Tổng thống Nga) nhận định, liên doanh Vietsovpetro là ví dụ thành công về hợp tác năng lượng Nga-Việt Nam, hiện chiếm khoảng 30% sản lượng dầu quốc gia của Việt Nam.

Quan hệ thương mại song phương cũng có nền tảng quan trọng từ Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á-Âu, có hiệu lực từ năm 2016. Theo Ủy ban kinh tế Á-Âu, đến cuối năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam-Nga đạt 8,3 tỷ USD. Những kết quả này cho thấy các khuôn khổ hợp tác đã được thiết lập có thể tạo dư địa cho các dự án mới về năng lượng, thương mại và công nghiệp.

Với Indonesia, bà Olga Kharina (Trường Kinh tế cấp cao Nga) cho rằng, Hiệp định thương mại tự do giữa Indonesia và Liên minh kinh tế Á-Âu có thể thúc đẩy thương mại, đầu tư sau khi hoàn tất phê chuẩn. Triển vọng ký thêm các hiệp định tương tự với các nước thành viên ASEAN khác cũng được đánh giá tích cực, do nhu cầu đa dạng hóa thị trường trong khu vực.

Một vấn đề then chốt trong giai đoạn tới là cơ chế thanh toán. Ông Sergei Katyrin, người đứng đầu Phòng Thương mại và Công nghiệp Nga cho rằng, đối với doanh nghiệp, tính dự đoán trong thanh toán quan trọng hơn bản thân loại tiền tệ. Trong khi đó, theo bà Olga Kharina, mong muốn giảm phụ thuộc vào đồng USD và EUR, đồng thời mở rộng sử dụng tiền tệ quốc gia, đang trở thành xu hướng khu vực.

Việt Nam và Thái Lan đã triển khai thanh toán bằng mã QR cho khách du lịch Nga, trong khi một số quốc gia chấp nhận thẻ Mir. Tuy nhiên, hạ tầng tài chính thay thế hoàn chỉnh vẫn cần thời gian do phụ thuộc vào thanh khoản tiền tệ, niềm tin kinh doanh và khả năng giảm thiểu rủi ro. Phó Giáo sư Pavel Sevostyanov (Đại học Kinh tế Plekhanov của Nga) nhận định, ổn định thương mại trong tương lai sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các cơ chế thanh toán độc lập, cùng những thể chế tài chính và hậu cần mới.

Có thể nói, Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN-Nga đánh dấu bước chuyển từ thích ứng trước biến động sang xây dựng hệ thống hợp tác kinh tế dài hạn. Từ năng lượng, lương thực, công nghệ số đến thanh toán và hoạt động logistics, các văn kiện tại thành phố Kazan cho thấy hai bên đang tìm cách biến tiềm năng thành dự án cụ thể. Nếu các định hướng này được triển khai hiệu quả, quan hệ ASEAN-Nga sẽ có thêm cơ sở để bước vào giai đoạn hợp tác sâu rộng, thực chất và phù hợp hơn với xu hướng đa cực của kinh tế thế giới./.

https://www.bienphong.com.vn/thuc-day-hop-tac-thuc-chat-giua-asean-nga-post504896.html