Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Ahn Gyu Back (bên trái) đón tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro tại Thủ đô Seoul, Hàn Quốc. Ảnh: Reuters

Động lực thúc đẩy hợp tác

Cuộc hội đàm mới đây giữa Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro và người đồng cấp Hàn Quốc Ahn Gyu Back tiếp tục cho thấy xu hướng cải thiện quan hệ quốc phòng giữa hai nước sau nhiều năm gián đoạn. Theo đó, chuyến thăm Hàn Quốc vừa là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên ông Koizumi Shinjiro trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, vừa được xem là bước đáp lễ chuyến thăm Nhật Bản của người đồng cấp Hàn Quốc vào đầu năm nay.

Một trong những hoạt động nổi bật trong sự kiện này là việc hai Bộ trưởng thăm đội bay biểu diễn Đại bàng đen của Hàn Quốc tại căn cứ không quân Wonju. Đây là lần đầu tiên một Bộ trưởng Quốc phòng nước ngoài thăm đơn vị này.

Đáng chú ý, chuyến thăm Hàn Quốc của một Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản gần nhất diễn ra vào tháng 9/2025, được xem là dấu mốc khép lại một thập niên gián đoạn tiếp xúc cấp Bộ trưởng. Tiếp nối thành quả tích cực, chuyến thăm Hàn Quốc mới nhất của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro được truyền thông quốc tế đánh giá là tiếp tục tạo thêm động lực cho quá trình bình thường hóa quan hệ quốc phòng. Đây cũng là lần đầu tiên sau 23 năm, hai Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản và Hàn Quốc tiến hành 2 cuộc đối thoại song phương chính thức trong cùng một năm, không tính các cuộc gặp bên lề diễn đàn đa phương.

Đặc biệt, quá trình cải thiện quan hệ không chỉ dừng ở những cuộc tiếp xúc mang tính biểu tượng mà đang từng bước được thể chế hóa thông qua các cơ chế hợp tác mới. Vào tháng 5 vừa qua, hai nước đã tổ chức Đối thoại an ninh "2+2" cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng đầu tiên tại Thủ đô Seoul của Hàn Quốc, nâng cấp cơ chế Đối thoại an ninh vốn được duy trì từ năm 1998 ở cấp Vụ trưởng.

Song song với đó, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng khôi phục cuộc diễn tập tìm kiếm, cứu nạn trên biển SAREX sau 9 năm gián đoạn. Việc nối lại hoạt động này phản ánh nỗ lực từng bước khắc phục những hệ lụy kéo dài từ sự cố năm 2018, khi một tàu hải quân Hàn Quốc bị Nhật Bản cáo buộc sử dụng radar điều khiển hỏa lực nhằm vào máy bay tuần tra của lực lượng phòng vệ hàng hải Nhật Bản.

Những bước đi liên tiếp trong thời gian gần đây cho thấy, hai nước đang hướng tới xây dựng nền tảng hợp tác ổn định hơn giữa các cơ quan quốc phòng. Trong tuyên bố chung sau hội đàm, hai Bộ trưởng nhất trí thúc đẩy hợp tác giữa đội bay biểu diễn Xung lực xanh của Nhật Bản và Đại bàng đen của Hàn Quốc. Đây được xem là một tín hiệu tích cực, nếu so với thời điểm cuối năm 2025, khi Nhật Bản từng từ chối tiếp nhiên liệu cho phi đội Đại bàng đen vì những tranh cãi liên quan đến vấn đề chủ quyền quần đảo Takeshima/Dokdo.

Theo giới quan sát chính trị, quốc phòng, nội dung hội đàm cũng phản ánh sự đồng thuận ngày càng rõ nét trong nhận thức về môi trường an ninh khu vực. Điều này thể hiện ở việc hai Bộ trưởng tái khẳng định mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên và duy trì hòa bình lâu dài tại khu vực, chỉ một ngày sau cuộc tập trận không quân chung giữa Trung Quốc và Nga gần bán đảo Triều Tiên.

Những tuyên bố này cho thấy Nhật Bản và Hàn Quốc đang tăng cường phối hợp nhằm ứng phó với hàng loạt thách thức an ninh, từ chương trình hạt nhân của Triều Tiên, hợp tác quân sự Nga - Triều Tiên đến quá trình hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc. Trong bối cảnh Mỹ thúc đẩy các đồng minh Đông Bắc Á chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm an ninh, hợp tác quốc phòng Nhật Bản - Hàn Quốc vì thế cũng mang ý nghĩa thực chất hơn đối với cấu trúc an ninh khu vực.

Những giới hạn chưa dễ vượt qua

Mặc dù hợp tác quốc phòng có nhiều chuyển biến tích cực, song cuộc hội đàm lần này cũng cho thấy những rào cản vốn tồn tại nhiều năm vẫn chưa được tháo gỡ hoàn toàn.

Điểm đáng chú ý nhất là tuyên bố chung không đề cập tới Hiệp định mua sắm và hỗ trợ chéo (ACSA), văn kiện được Nhật Bản thúc đẩy từ năm 2012 nhằm thiết lập cơ chế hỗ trợ hậu cần quân sự giữa hai nước. Việc vấn đề này tiếp tục vắng mặt trong chương trình nghị sự cho thấy Hàn Quốc vẫn duy trì thái độ hết sức thận trọng đối với một nội dung nhạy cảm cả về chính trị lẫn dư luận.

Theo bình luận của giới chuyên gia, ACSA có thể tạo điều kiện nâng cao khả năng phối hợp giữa lực lượng quân sự hai nước, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp cần huy động nguồn lực hậu cần của lực lượng Mỹ tại Nhật Bản và Bộ Tư lệnh Liên hợp quốc tại Hàn Quốc. Tuy nhiên, chính triển vọng mở rộng hợp tác quân sự này lại làm dấy lên những lo ngại trong xã hội Hàn Quốc.

Thực tế cho thấy, một bộ phận dư luận Hàn Quốc vẫn cho rằng, ACSA có thể mở đường cho các hoạt động quân sự của Nhật Bản trên lãnh thổ Hàn Quốc. Ký ức về thời kỳ Nhật Bản đô hộ bán đảo Triều Tiên giai đoạn 1910 - 1945 vẫn tạo ảnh hưởng sâu sắc đối với nhận thức của công chúng, khiến mọi bước tiến trong hợp tác quốc phòng đều phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố lịch sử, Hàn Quốc còn phải cân nhắc bài toán cân bằng chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Nếu mở rộng hợp tác quân sự với Nhật Bản vượt ra ngoài phạm vi phòng thủ bán đảo Triều Tiên, Hàn Quốc có nguy cơ bị Trung Quốc hoặc Triều Tiên nhìn nhận là đang tham gia sâu hơn vào cơ chế hợp tác ba bên Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc.

Đây là điều mà chính quyền Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung không mong muốn, khi nước này vẫn đang theo đuổi chính sách duy trì quan hệ với cả Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và Nga nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nỗ lực nối lại đối thoại với Triều Tiên.

Bởi vậy, dù các cuộc đàm phán về ACSA đã được khởi động trở lại, khả năng đạt được đồng thuận trong thời gian ngắn vẫn không dễ dàng. Không chỉ cần sự thống nhất giữa hai chính phủ, bất kỳ bước tiến nào cũng phải tính đến phản ứng của dư luận Hàn Quốc cũng như tác động đối với quan hệ của Hàn Quốc và các đối tác lớn trong khu vực.

Ở góc độ tổng thể, cuộc hội đàm giữa Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản và Hàn Quốc vừa qua tiếp tục phản ánh quyết tâm của hai nước trong việc xây dựng quan hệ "hướng tới tương lai" như lãnh đạo hai nước đã nhất trí. Trong thời gian tới, các hoạt động trao đổi cấp cao và hợp tác quốc phòng nhiều khả năng vẫn được duy trì, nhất là trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung. Tuy nhiên, để đưa quan hệ tiến xa hơn, hai bên sẽ cần từng bước vượt qua những rào cản lịch sử và chính trị vốn vẫn là phép thử lớn nhất đối với tiến trình xây dựng lòng tin chiến lược.

 https://www.bienphong.com.vn/vuot-qua-khac-biet-huong-toi-hop-tac-thuc-chat-post505241.html