Một cuộc tập trận của NATO ở biển Baltic với sự tham gia của tàu không người lái. Ảnh: Reuters

Xây dựng năng lực phòng thủ thực chất

Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình điều chỉnh chiến lược của liên minh quân sự này. Điểm nhấn của hội nghị lần này là định hướng chuyển đổi sang mô hình được nhiều chuyên gia gọi là "NATO 3.0". Nếu giai đoạn sau Chiến tranh lạnh tập trung mở rộng liên minh, còn giai đoạn sau năm 2014 ưu tiên tăng cường răn đe đối với Nga, thì hiện nay, NATO hướng trọng tâm vào nâng cao năng lực tự chủ của các đồng minh thông qua phát triển công nghiệp quốc phòng, tăng khả năng sản xuất và củng cố chuỗi cung ứng quân sự.

Giới chuyên gia chính trị, an ninh quốc tế nhận định, mục tiêu lớn nhất của hội nghị là đưa NATO từ các cam kết chi tiêu mang tính chính trị sang xây dựng năng lực quốc phòng có thể triển khai trên thực tế. Trọng tâm của quá trình chuyển đổi là tăng cường hợp tác công nghiệp, chuẩn hóa công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất và củng cố chuỗi cung ứng quốc phòng trong nội khối.

Định hướng này cũng phản ánh yêu cầu lâu nay của Mỹ về việc các đồng minh châu Âu cần chủ động hơn trong bảo đảm an ninh của chính mình. Thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào năng lực quân sự của Mỹ, các nước châu Âu được kỳ vọng sẽ đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng, tăng tốc sản xuất khí tài, đạn dược và các hệ thống tác chiến hiện đại, qua đó nâng cao khả năng tự chủ trong phòng thủ.

Theo kế hoạch, các nước thành viên dự kiến công bố nhiều thỏa thuận quốc phòng thông qua Diễn đàn công nghiệp quốc phòng NATO. Các chương trình mua sắm chung quy mô lớn được kỳ vọng sẽ góp phần khắc phục những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng, đồng thời nâng cao khả năng tương thích giữa lực lượng vũ trang các nước thành viên. Nước chủ nhà Thổ Nhĩ Kỳ cũng mong muốn tận dụng hội nghị để thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng trong nước, đồng thời kêu gọi dỡ bỏ các rào cản thương mại và những biện pháp hạn chế giữa các đồng minh nhằm tăng cường hợp tác trong nội khối.

Theo đánh giá của Hội đồng quan hệ đối ngoại châu Âu (ECFR), để duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh phương Tây, NATO cần hoàn tất quá trình chuyển đổi từ mô hình phụ thuộc chủ yếu vào Mỹ sang quan hệ đối tác cân bằng hơn giữa các đồng minh. Điều đó đồng nghĩa với việc các nước châu Âu không chỉ tăng ngân sách quốc phòng, mà còn phải xây dựng nền tảng công nghiệp đủ mạnh để chuyển nguồn lực tài chính thành năng lực quân sự thực tế. Khả năng sản xuất khí tài, mở rộng chuỗi cung ứng và phát triển công nghệ quốc phòng sẽ là những yếu tố quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi này.

Duy trì gắn kết trong giai đoạn chuyển đổi

Nếu xây dựng năng lực phòng thủ là mục tiêu dài hạn thì duy trì sự đồng thuận nội bộ lại là thách thức trước mắt của NATO. Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh Mỹ tiếp tục thúc ép các đồng minh chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm quốc phòng, khiến các cuộc thảo luận không chỉ tập trung vào vấn đề quân sự, mà còn xoay quanh hiệu quả đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Thực tế cho thấy, sức ép từ Mỹ đang tạo động lực để liên minh này chuyển từ cơ chế "chia sẻ gánh nặng" sang mô hình mà các đồng minh châu Âu phải chủ động hơn trong xây dựng năng lực quốc phòng. Điều Mỹ mong muốn không chỉ là những cam kết tăng chi tiêu, mà còn là các kết quả cụ thể về năng lực sản xuất, khả năng triển khai lực lượng và mức độ sẵn sàng chiến đấu.

Điểm gây nhiều tranh luận tiếp tục là vấn đề phân bổ trách nhiệm tài chính. Mỹ nhiều lần cho rằng, nước này đang gánh phần lớn chi phí bảo đảm an ninh cho châu Âu, trong khi một số đồng minh chưa đáp ứng đầy đủ các mục tiêu đã cam kết. Trong khi đó, theo Tổng Thư ký NATO Mark Rutte, sức ép từ Mỹ đã góp phần thúc đẩy nhiều quốc gia châu Âu tăng đáng kể đầu tư quốc phòng trong những năm gần đây. Tuy nhiên, những khác biệt về ưu tiên chiến lược giữa các thành viên vẫn là trở ngại đối với quá trình xây dựng đồng thuận.

Bên cạnh đó, ông Stephen Wertheim, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Quỹ Carnegie vì hòa bình quốc tế (trụ sở tại Mỹ) cho rằng, xu hướng để châu Âu đảm nhận nhiều hơn vai trò phòng thủ sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới. Mục tiêu là xây dựng một mô hình NATO mới, trong đó, các nước châu Âu giữ vai trò chủ đạo về phòng thủ thông thường, còn Mỹ tiếp tục duy trì năng lực răn đe chiến lược.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra không ít thách thức. Nền tảng công nghiệp quốc phòng và cơ cấu quân sự của nhiều nước châu Âu vốn được xây dựng để bổ trợ cho sức mạnh của Mỹ, thay vì thay thế vai trò của siêu cường quốc này. Việc chuyển đổi sang một mô hình tự chủ hơn đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên nhằm tránh làm gián đoạn năng lực răn đe chung của liên minh.

Bên cạnh những khác biệt về chia sẻ trách nhiệm, NATO còn phải xử lý các thách thức đến từ môi trường an ninh ngày càng đa dạng. Trong bối cảnh Mỹ ngày càng dành ưu tiên cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các nước châu Âu sẽ phải chuẩn bị cho khả năng tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm bảo đảm an ninh của mình.

Một vấn đề khác được giới phân tích quan tâm là sự khác biệt trong nhận thức về các mối đe dọa an ninh. Đối với nhiều nước châu Âu, Nga vẫn là ưu tiên hàng đầu, trong khi một số thành viên ở sườn phía Nam lại đặc biệt quan tâm đến những diễn biến tại Trung Đông, Bắc Phi và khu vực Địa Trung Hải. Những khác biệt này khiến việc xây dựng một chiến lược thống nhất cho toàn liên minh trở nên phức tạp hơn.

Lịch trình và khách mời tại hội nghị cũng phản ánh xu hướng mở rộng mạng lưới hợp tác của tổ chức, cho thấy liên minh này đang từng bước mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài khu vực nhằm thích ứng với môi trường an ninh ngày càng đa chiều.

Có thể thấy, hội nghị lần này không chỉ hướng tới thông qua các cam kết mới về chi tiêu quốc phòng hay hỗ trợ quân sự, mà còn phản ánh nỗ lực tái định hình tổ chức trước những thay đổi của môi trường chiến lược. Khả năng chuyển các cam kết tài chính thành năng lực quân sự thực tế, đồng thời duy trì sự đồng thuận giữa các đồng minh, sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi và vai trò của NATO trong cấu trúc an ninh quốc tế thời gian tới.

 https://www.bienphong.com.vn/bai-toan-thich-ung-chien-luoc-post505318.html