Những con số kỷ lục và sự trỗi dậy của hàng chế biến

Theo Bộ NN&MT, tình hình xuất khẩu nông sản, đặc biệt là rau quả, đã ghi nhận những kết quả chưa từng có trong tiền lệ. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 7 đã chính thức vượt ngưỡng 1 tỷ USD/tháng, đạt mức 1,12 tỷ USD, đây là con số cao nhất từ trước đến nay. Tính chung 7 tháng đầu năm, cùng với đà tăng trưởng 28,1% của tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước, ngành rau quả đã đóng góp một phần quan trọng vào sự ổn định kinh tế vĩ mô và thặng dư thương mại.

Đáng chú ý, trong bức tranh tăng trưởng chung, thị trường Liên minh châu Âu (EU) đang nổi lên như một điểm sáng về chất lượng và giá trị. Theo số liệu của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 214,4 triệu USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ riêng tháng 6/2026, kim ngạch sang thị trường này đã tăng tới 37,9% so với cùng kỳ năm 2025.

Điểm khác biệt lớn nhất của thị trường EU so với các thị trường truyền thống là tỷ trọng hàng chế biến. Trong khi trên bình diện chung toàn ngành, sản phẩm chế biến chiếm khoảng 30,85% tổng kim ngạch, thì tại EU, con số này chiếm tới gần 2/3. Điều này cho thấy chế biến sâu chính là "tấm vé thông hành" giúp nông sản Việt thâm nhập sâu vào các chuỗi cung ứng khó tính và có giá trị cao.

Việc đẩy mạnh chế biến sâu không đơn thuần là một xu hướng mà là yêu cầu cấp thiết để khắc phục những điểm yếu cố hữu của ngành. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chỉ ra rằng tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch của Việt Nam hiện vẫn ở mức rất cao, từ 30-40%, trong khi con số này ở Thái Lan chỉ khoảng 10-15%.

Đối với các thị trường xa như EU, khoảng cách địa lý là rào cản lớn nhất. Việc vận chuyển hàng tươi bằng đường hàng không tuy nhanh nhưng chi phí quá cao, trong khi đường biển lại đòi hỏi công nghệ bảo quản khắt khe. Chế biến sâu dưới các hình thức như đông lạnh, sấy, nghiền, làm puree hay nước ép đã giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản này. Nông sản chế biến có thời hạn bảo quản dài hơn, giảm tổn thất và đặc biệt là tận dụng được cả những nguyên liệu không đạt quy cách về hình thức cho kênh bán tươi nhưng vẫn đảm bảo chất lượng.

Dữ liệu thực tế cho thấy các sản phẩm chế biến đang có tốc độ tăng trưởng phi mã. Xuất khẩu chanh leo chế biến đạt 123,19 triệu USD (tăng 37,5%), khoai tây tăng tới 100,7%, và thanh long chế biến tăng 50,1%. Tại các thị trường trọng điểm như Đức, giá trị nhập khẩu nhóm hàng rau quả chế biến từ Việt Nam đã tăng vọt 126%, đạt 28,24 triệu euro trong 5 tháng đầu năm 2026.

Nhiều "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Dù đạt được những kết quả khả quan, nhưng theo ông Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, ngành hàng này vẫn đang đối mặt với những thách thức mang tính "chí mạng" nếu muốn duy trì đà bứt tốc cuối năm 2026.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội rau quả cho rằng xuất khẩu rau quả vẫn phải đối mặt với những rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, vấn đề mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói và hạn chế về năng lực đầu tư cho chế biến sâu.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa ngành rau quả trở thành ngành hàng tỷ USD bền vững, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã đưa ra nhiều đề xuất như: Cần đổi mới quy trình và đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Đặc biệt, cần đẩy mạnh đàm phán với GACC để tăng tốc thông quan tại thị trường Trung Quốc, đồng thời mở rộng diện tích mã vùng trồng và các sản phẩm mới được phép xuất khẩu. Một vấn đề mới nảy sinh là cần giải quyết tình trạng tích tụ kim loại nặng trong đất tại các vùng sản xuất trái cây xuất khẩu để đảm bảo tiêu chuẩn bền vững.

Hiệp hội kỳ vọng sẽ có những chính sách hỗ trợ thực chất hơn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chế biến sâu.

Tại phiên họp Chính phủ vừa qua, Thủ tướng Chính phủ cũng đã có những chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu Bộ NN&MT kịp thời tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính, đất đai để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, việc chuyển mạnh sang cơ chế "tự khai, hậu kiểm" trong cấp mã số vùng trồng theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian, giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội thị trường tốt hơn.

Việc tập trung vào chế biến sâu, đi đôi với kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ gốc và sự đồng hành mạnh mẽ của Chính phủ thông qua các chính sách về vốn, thuế và cải cách hành chính sẽ là tiền đề để rau quả Việt Nam không chỉ dừng lại ở những con số kỷ lục nhất thời mà trở thành một trụ cột xuất khẩu bền vững, khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu..

Sự bứt phá của xuất khẩu rau quả trong tháng 7/2026 và sự tăng trưởng ấn tượng tại thị trường EU nhờ chế biến sâu là minh chứng cho hướng đi đúng đắn của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, để "vượt vũ môn", ngành rau quả không thể chỉ dựa vào những lợi thế tự nhiên sẵn có hay xuất khẩu thô.

https://baochinhphu.vn/rau-qua-viet-but-toc-tai-thi-truong-eu-va-xac-lap-nhung-ky-luc-moi-102260806172846538.htm