Nhắc đến Lục Yên, nhiều người nghĩ ngay đến đá quý.

Nằm ở trung tâm xã, chợ đá quý Lục Yên là một phiên chợ đặc biệt khi mặt hàng được trao đổi chủ yếu là các loại đá quý. Ruby, sapphire, spinel, granat… với đủ kích cỡ, màu sắc, mức giá từ vài trăm nghìn đồng đến hàng trăm triệu đồng tạo nên một không gian mua bán mang nét riêng hiếm có.

Hơn 30 năm qua, khu chợ không chỉ là nơi giao thương của giới kinh doanh đá quý mà còn trở thành điểm dừng chân của nhiều du khách.

Lần đầu đến phiên chợ đá quý đặc biệt này, anh Gianantonio, du khách đến từ Thụy Sĩ, tỏ ra khá hào hứng trước sự phong phú của các loại đá được bày bán.

“Khi đến Việt Nam, tôi được bạn bè giới thiệu về Lục Yên bởi họ biết tôi rất thích đá và các loại hóa thạch. Điểm đến đầu tiên của tôi là phiên chợ đá quý này. Rất nhiều loại đá đẹp. Quả thật là rất thú vị, bạn thấy đấy! Rất là sầm uất”, anh Gianantonio chia sẻ.

Từ những sản vật được thiên nhiên ban tặng, các nghệ nhân làng nghề tranh đá quý Lục Yên đã tạo nên một sản phẩm mang dấu ấn riêng của vùng đất Ngọc - tranh đá quý.

Những mảnh đá nhỏ, tưởng chừng chỉ là phần thừa trong quá trình khai thác, qua bàn tay khéo léo của người thợ đã trở thành chất liệu để tạo nên những bức tranh về thiên nhiên, cuộc sống và con người.

Để hoàn thành một tác phẩm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ sơ chế, chuốt đá, lựa chọn màu sắc đến phác thảo và ghép từng hạt đá nhỏ. Điều khó nhất là làm sao để những hạt đá li ti có thể tạo nên đường nét mềm mại, chiều sâu và cảm xúc cho bức tranh.

Được trực tiếp trải nghiệm quá trình làm tranh đá quý, chị Phang Phang, du khách Trung Quốc, cho biết đây là lần thứ 11 chị trở lại Lục Yên.

“Tranh đá quý ở đây rất đẹp. Tôi rất ấn tượng với sự khéo tay của những người thợ làm tranh. Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất là con người nơi đây rất thân thiện, hiếu khách. Chắc chắn tôi sẽ trở lại Lục Yên thêm nhiều lần nữa”, chị Phang Phang chia sẻ.

Những viên đá quý đã góp phần tạo nên thương hiệu của Lục Yên. Nhưng để cảm nhận trọn vẹn vùng đất này, hành trình của du khách không chỉ dừng lại ở những phiên chợ hay làng nghề tranh đá quý.

Nơi những sắc màu văn hóa được gìn giữ

Đi qua những bản làng, một màu sắc khác của Lục Yên hiện lên trong nhịp sống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao...

Những nếp nhà sàn lưng tựa núi, hướng ra cánh đồng; những bộ trang phục truyền thống; tiếng nói, phong tục, tập quán và những làn điệu dân ca vẫn được gìn giữ trong đời sống cộng đồng.

Được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô và thị trấn Yên Thế cũ, xã Lục Yên hiện có 70,4% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Bản sắc văn hóa hiện diện trong từng nếp nhà, lời ca, trang phục và sinh hoạt thường ngày của người dân.

Trong dòng chảy ấy, những người yêu văn hóa địa phương đang góp phần giữ gìn những giá trị truyền thống bằng những việc làm cụ thể. Chị Hoàng Thị Bài, thôn Chính Quân là một trong những người như thế.

Xuất phát từ tình yêu với văn hóa dân tộc, chị đã cùng những người phụ nữ có chung niềm đam mê thành lập Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa Nùng đất Ngọc Lục Yên.

Hiện câu lạc bộ có 25 thành viên. Ban ngày, họ làm ruộng, làm nương, lo công việc gia đình. Khi có thời gian, những người phụ nữ lại tập trung hát, múa, cùng nhau gìn giữ những làn điệu của dân tộc mình.

Từ những làn điệu Khắp - Coọi, hát giao duyên đến các điệu múa mô phỏng hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, nhiều giá trị văn hóa đang được các thành viên câu lạc bộ sưu tầm, tập luyện và trao truyền.

Từ những phiên chợ đá quý, những làng nghề, bản làng đến những câu hát dân gian, Lục Yên đang kể câu chuyện về vùng đất và con người bằng nhiều cách khác nhau. Và sắp tới, câu chuyện ấy sẽ tiếp tục được kể trên sân cỏ.

Lục Yên là một trong 12 đội bóng tham gia Giải bóng đá nữ các dân tộc thiểu số Việt Nam - VTV Cup lần thứ I năm 2026, diễn ra từ ngày 23 đến 29/8/2026, tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Bà Nguyễn Thị Mai Thức - Phó Chủ tịch UBND xã Lục Yên, cho biết: “Thông qua đội bóng đá, chúng tôi mong muốn lan tỏa hình ảnh người phụ nữ dân tộc thiểu số tự tin, năng động, khỏe mạnh, đoàn kết và có khát vọng vươn lên, đồng thời vẫn giữ gìn và tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc. Chúng tôi cũng mong muốn giới thiệu đến khán giả cả nước một Lục Yên giàu bản sắc, con người thân thiện, đoàn kết, đang đổi mới và phát triển. Mỗi cầu thủ bước ra sân không chỉ thi đấu vì thành tích mà còn mang theo niềm tự hào của quê hương Lục Yên".

Lục Yên - miền đất của đá quý, của những sắc màu văn hóa và của những con người đang từng ngày viết tiếp câu chuyện của quê hương bằng sự tự tin, năng động và khát vọng vươn lên. Trong những ngày tới, hình ảnh vùng đất ấy sẽ theo bước chân đội bóng đá nữ Lục Yên đến VTV Cup, để từ sân cỏ Nghĩa Lộ, câu chuyện về miền đất Ngọc tiếp tục được lan tỏa.