Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số" do Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức đã diễn tại Hà Nội trong 2 ngày 18-19/8/2026 vừa qua. Đây là sáng kiến được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN lần thứ 24 tổ chức tại Manila, Philippines vào tháng 11/2025.

Định hướng hợp tác mới về ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật

Trong phiên khai mạc Diễn đàn này, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã đánh giá cao chủ đề của Diễn đàn. Phó Thủ tướng kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn. Đó là hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI; chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Cùng với đó là hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật, bảo đảm vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên các thành viên còn khó khăn, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào, không ai bị bỏ lại phía sau. Một định hướng khác được đặt ra là duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm và kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

Tại Diễn đàn này, các đại biểu đã tập trung trao đổi về những xu hướng mới trong quản trị AI và yêu cầu xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp; chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật; trao đổi các giải pháp ứng dụng AI trong tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật, tư pháp ASEAN cùng các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức quốc tế.

Các đại biểu đã thảo luận các nội dung về ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam; ứng dụng AI trong phát triển Cổng thông tin pháp luật quốc gia nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, tra cứu và hỗ trợ thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; khung pháp luật và chính sách của các quốc gia ASEAN về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; kinh nghiệm ứng dụng AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật...

Các phiên thảo luận chuyên đề cũng tập trung trao đổi những vấn đề đang được quan tâm. Tại phiên thảo luận về "Trọng tài trong kỷ nguyên số", các diễn giả cho rằng công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách thức tổ chức và vận hành hoạt động trọng tài. Các nội dung được đề cập gồm việc tích hợp các quy tắc và quy trình trọng tài vào các nền tảng số, tăng cường hợp tác về trọng tài giữa ASEAN và Nhật Bản trong kỷ nguyên số.

Qua thảo luận, các chuyên gia cho rằng công nghệ số và AI đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động trọng tài, song việc ứng dụng cần đi cùng các yêu cầu về bảo mật, minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người.

Cụ thể hóa nhận thức chung thành hành động thiết thực

Sau những trao đổi tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh rút ra một số thông điệp quan trọng. Thứ nhất, AI không chỉ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật mà còn đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng hiệu quả trong toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ hai, trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ, các quốc gia cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, xây dựng các khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng, dựa trên quản trị rủi ro, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, trong một khu vực đa dạng như ASEAN, việc chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường đối thoại chính sách, phát triển nguồn nhân lực pháp lý số và thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tư pháp, các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực quản trị AI của mỗi quốc gia.

Cuối cùng, sự phát triển của AI phải luôn hướng tới phục vụ con người. Công nghệ cần trở thành công cụ giúp nâng cao khả năng tiếp cận công lý, nâng cao chất lượng dịch vụ công pháp lý, tăng cường hiệu quả quản trị nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bao trùm và bền vững.

Việc đăng cai và tổ chức thành công Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.

Với chủ đề về AI, Diễn đàn vừa kế thừa các kỳ trước, vừa mở ra hướng tiếp cận mới mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, hướng tới hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực. Qua đó, góp phần sử dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng thể chế, duy trì nền tảng đối thoại về pháp luật, tư pháp trong kỷ nguyên số và khẳng định vai trò tích cực, chủ động của Việt Nam trong các hoạt động chung của khu vực.

https://baochinhphu.vn/khang-dinh-vai-tro-cua-viet-nam-trong-thuc-day-cac-sang-kien-hop-tac-phap-luat-102260821102553121.htm