Đổi cây trồng, đổi cách làm

Mỗi mùa lê về, những vườn cây tại các thôn Kin Chu Phìn 1, Kin Chu Phìn 2, Tả Chải, Nậm Pung lại trở thành điểm thu hút người dân và du khách. Những chùm quả chín được thu hái ngay tại vườn, vừa phục vụ thị trường, vừa tạo thêm cơ hội để người dân giới thiệu sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Để có được vùng lê như hiện nay, Mường Hum đã trải qua một quá trình chuyển đổi sản xuất kéo dài nhiều năm. Là xã vùng cao, địa hình chủ yếu đồi núi, giao thông còn khó khăn, trước đây người dân chủ yếu dựa vào ngô, lúa nương, sắn. Phương thức canh tác truyền thống, năng suất và giá trị kinh tế thấp khiến việc nâng cao thu nhập gặp không ít trở ngại.

Cây lê tạo sinh kế cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Lào Cai.

Năm 2009, trong quá trình tìm cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và có giá trị kinh tế cao hơn, địa phương đưa giống lê Tai Nung (VH6) về trồng thử nghiệm. Quá trình này được triển khai gắn với các chương trình, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Người dân được hỗ trợ cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Với những hộ vốn quen với cây trồng truyền thống, việc chuyển sang một loại cây mới không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Hiệu quả thực tế từ những diện tích đầu tiên vì thế trở thành yếu tố quan trọng để người dân mạnh dạn mở rộng sản xuất.

Lê Tai Nung thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Mường Hum. Giống lê này có thời gian cho thu hoạch khoảng 4-5 năm sau trồng; quả có vỏ mỏng, giòn, vị ngọt thanh và được thị trường ưa chuộng.

Từ những vườn lê ban đầu, diện tích ngày càng được mở rộng. Hiện Mường Hum có khoảng 200 ha lê, trong đó hơn 70 ha đang cho thu hoạch, tập trung chủ yếu ở Kin Chu Phìn 1, Kin Chu Phìn 2, Tả Chải và Nậm Pung, sản lượng khoảng 120 tấn quả mỗi năm.

Đáng chú ý, doanh thu bình quân từ lê đạt trên 300 triệu đồng/ha/năm. Đây là mức thu tạo thêm động lực để người dân tiếp tục chăm sóc, mở rộng diện tích và đầu tư cho sản xuất.

Hiệu quả từ cây lê cũng kéo theo sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Nếu trước đây mục tiêu chính của nhiều hộ là bảo đảm lương thực, thì nay người dân quan tâm nhiều hơn đến chất lượng cây giống, kỹ thuật chăm sóc, sản lượng hàng hóa và thị trường. Cây lê từng bước trở thành một trong những hướng sinh kế quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập và hỗ trợ giảm nghèo tại địa phương.

Không chỉ bán quả, còn bán trải nghiệm

Khi vùng lê ngày càng phát triển, Mường Hum không chỉ tính đến việc tăng sản lượng mà còn tìm cách gia tăng giá trị cho sản phẩm.

Một trong những hướng đi được địa phương triển khai là kết hợp vùng trồng với du lịch trải nghiệm. Năm 2026, UBND xã tổ chức “Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê năm 2026”, trong đó có các hoạt động thi hái lê, tham quan “Vườn lê 3 tốt” và cuộc thi “Sắc màu lê Nậm Pung”.

Du khách được tham gia trải nghiệm tại vườn lê.

Từ chỗ là nơi sản xuất, vườn lê trở thành không gian để du khách trực tiếp trải nghiệm. Người dân có thể giới thiệu quá trình chăm sóc, hướng dẫn khách lựa chọn và thu hái quả, đồng thời bán sản phẩm ngay tại vườn.

Cách làm này tạo thêm giá trị cho nông sản, đồng thời góp phần quảng bá cảnh quan và văn hóa địa phương. Đến Mường Hum vào mùa lê, du khách không chỉ mua một sản phẩm nông nghiệp mà còn có thêm trải nghiệm gắn với đời sống sản xuất của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Cùng với du lịch, Mường Hum đang thử nghiệm cách tiếp cận thị trường bằng công nghệ số. Tại “Phiên chợ số” với chủ đề “Lê Nậm Pung - Đậm vị hương rừng Tây Bắc”, người dân sử dụng điện thoại thông minh để livestream tại vườn, giới thiệu sản phẩm, kết nối khách hàng và tiếp nhận đơn hàng qua mạng xã hội.

Hiện Mường Hum có khoảng 200 ha lê, trong đó hơn 70 ha đang cho thu hoạch.

Từ một sản phẩm chủ yếu tiêu thụ theo phương thức truyền thống, quả lê nay có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng thông qua các nền tảng trực tuyến. Quan trọng hơn, người dân từng bước hình thành kỹ năng quảng bá, bán hàng và chủ động hơn trong kết nối thị trường.

Địa phương định hướng tiếp tục phát triển du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP, nâng cao chất lượng vùng trồng, hoàn thiện khâu đóng gói, quảng bá thương hiệu và mở rộng thị trường. Hạ tầng giao thông, kết nối vùng trồng với các điểm du lịch cũng được xác định là yếu tố cần quan tâm để nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm.

Từ một cây trồng thử nghiệm, lê Tai Nung đã trở thành một hướng sản xuất có hiệu quả tại Mường Hum. Câu chuyện của những vườn lê cho thấy, chuyển đổi đúng cây trồng, thay đổi phương thức sản xuất và chủ động tìm đầu ra có thể tạo ra sinh kế mới cho người dân vùng cao.

Khi quả lê được kết nối với du lịch và thương mại số, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở những đồng thu nhập từ mỗi vụ thu hoạch. Đó còn là cơ hội để người dân Mường Hum từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, nâng cao thu nhập và hướng tới giảm nghèo bền vững trên chính mảnh đất quê hương.