Sự tích Đôi Cô Cam Đường

Trong đời sống người Việt, văn hoá tín ngưỡng là một cách nhớ về nguồn cội. Bước vào không gian thờ tự, con người như được thoát khỏi mọi vướng bận của cuộc sống, chỉ còn sự tĩnh tâm với lòng thành kính gửi gắm lời cầu bình an cho cha mẹ, gia đình. Có những ước nguyện rất riêng, nhưng lòng biết ơn và mong muốn sống tốt là điều nhiều người cùng mang theo khi đến phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai.

Cô Đôi Cam Đường vốn là hai cô gái trẻ tuổi đôi mươi, quê ở vùng Đình Bảng thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Khi ấy, Lào Cai là vùng đất giao thương tấp nập, thương buôn từ miền xuôi đến miền ngược đều tới đây để buôn bán. Hai cô gái đã cùng nhau lên xứ Lạng bán vải và trao đổi lấy các sản phẩm khác tại khu làng Chiềng On. Nhưng thực chất, hai cô được triều đình giao nhiệm vụ lên vùng Lào Cai để dò la tình hình giặc Thanh và giúp đỡ quân ta. Dù không ai biết về thân thế của hai cô như nào, nhưng tình cảm giữa dân làng và hai cô vẫn rất thân thiết. Bẵng đi một thời gian, dân làng Chiềng On không còn thấy hai cô đến bán vải nữa. Rồi một hôm, người ta phát hiện xác hai cô trôi dạt về làng. Ai ai cũng thương xót và lập miếu thờ hai cô tại nơi đây. Các bô lão trong làng nói, trong khi bí mật tiếp tế quân ta chống giặc Thanh, hai cô đã bị chúng phát hiện và giết chết. Xác hai cô bị thả xuống suối và dạt về làng Chiềng On, nơi mà hai cô đã từng gắn bó và được nhân dân yêu thương.

Lạ kỳ thay, sau đó dân làng Chiềng đều làm ăn vô cùng thuận lợi, mùa màng bội thu,…Người ta rỉ tai nhau rằng, hai cô gái trẻ tuổi tốt bụng đã linh ứng và phù hộ cho nhân dân nơi đây có cuộc sống ấm no hạnh phúc. Tiếng lành đồn xa, không chỉ dân làng mà khách hành hương khắp nơi cũng đã đến chiêm bái cửa đền hai cô để tưởng nhớ công ơn hai cô gái trẻ. Miếu thờ hai cô cũng dần được tu sửa thành Đền Cô Đôi Cam Đường như ngày nay.

Đền Đôi Cô gắn bó với đời sống tín ngưỡng của người dân Cam Đường bằng những tình cảm gần gũi như thế. Nơi đây là địa chỉ để cộng đồng tín ngưỡng thờ Mẫu dâng hương, chiêm bái, tưởng nhớ Nhị vị Thánh Cô và cầu nguyện mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an, buôn bán thuận lợi. Mùa lễ hội vì vậy cũng là dịp người dân cùng chăm lo cho di tích, thực hành phong tục và trao truyền sự kính trọng đối với những giá trị đã được các thế hệ gìn giữ.

Lễ hội đền Đôi cô Cam Đường năm 2026 tiếp nối mạch văn hóa ấy. Việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích được đặt trong sự gắn kết với nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, để di sản hiện diện trong cuộc sống qua nghi lễ, qua sự tham gia của từng khu dân cư và cách cộng đồng đón khách phương xa.

Giữ nét trang nghiêm trong từng nghi lễ

Điểm nhấn của lễ hội là các nghi thức tưởng nhớ Nhị vị Thánh Cô, được tổ chức theo phong tục truyền thống, đề cao sự trang nghiêm và thành kính. Chiều 21/10, hoạt động lễ tế dân gian diễn ra với sự tham gia của đội tế nữ cùng đại diện các tổ dân phố, khu dân cư. Nghi lễ thể hiện lòng tri ân, nhân dân đoàn kết, cầu cho quê hương ngày càng phát triển. Đêm 21, rạng sáng 22/10, tổ chức nghi thức dâng hương sang canh nhân ngày giỗ Nhị vị Thánh Cô. Với những người trở về đền vào dịp này, việc hiện diện trong giờ sang canh còn mang ý nghĩa giữ gìn một nếp thực hành tín ngưỡng thân thuộc.

Sáng 22/10, lễ khai mạc diễn ra từ 8 giờ 30 đến 10 giờ 30, gồm chương trình nghệ thuật, phát biểu và đánh trống khai hội, tri ân các tập thể, cá nhân đồng hành, cùng hoạt động dâng lễ, dâng hương. Đây là dịp người dân và du khách gặp gỡ trong không khí ngày hội, chia sẻ trách nhiệm gìn giữ di tích.

Hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trong chương trình lễ hội đem đến cơ hội tìm hiểu một nét văn hóa dân gian gắn với đời sống tinh thần của cộng đồng. Giá trị cần được trân trọng ở đây là lòng thành kính, ý thức hướng thiện và sự tiếp nối phong tục. Bởi vậy, việc thực hành đúng nghi thức, phù hợp thuần phong mỹ tục, giữ gìn sự tôn nghiêm của di tích được địa phương chú trọng trong công tác tổ chức.

Nét đẹp tâm linh cũng thể hiện ngay trong cách mỗi người dự hội: trang phục phù hợp, lời nói nhã nhặn, dâng lễ chừng mực, tôn trọng người cùng hành lễ. Khi sự thành tâm đi cùng cách ứng xử có văn hóa, chuyến chiêm bái sẽ để lại những cảm xúc sâu bền.

Một đội tế giữ đúng nghi thức, một mâm lễ được sửa soạn bằng lòng thành, người già hướng dẫn con trẻ cách dâng hương, hành lễ… Chính những việc cụ thể ấy nuôi dưỡng sức sống của văn hóa truyền thống. Với người đến thăm, đó cũng là cơ hội hiểu thêm về địa phương Cam Đường từ đời sống tinh thần của cư dân, thay vì chỉ dừng lại ở một lần vãn cảnh.

Gặp gỡ Cam Đường trong sắc màu ngày hội

Bên cạnh phần lễ, các hoạt động văn nghệ, thể thao và giới thiệu sản phẩm địa phương sẽ mang đến nhiều trải nghiệm cho người dân, du khách.

Tối 21/10, chương trình giao lưu văn nghệ là dịp các câu lạc bộ và cộng đồng dân cư giới thiệu lời ca, điệu múa của mình. Trong đó, tiết mục múa Then của đồng bào Tày Chiềng On góp thêm sắc màu bản địa cho mùa hội. Từ không gian thờ tự đến sân khấu cộng đồng, du khách có thể cảm nhận những cách biểu đạt khác nhau của tình yêu quê hương và niềm tự hào văn hóa.

Không gian trưng bày sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP, nông sản và ẩm thực truyền thống mở thêm một lối khám phá Cam Đường. Sau khi dâng hương, khách có thể ghé các gian hàng, tìm hiểu sản vật, trò chuyện với người làm ra sản phẩm và chọn một món quà mang về. Những cuộc gặp gỡ ấy giúp chuyến đi có thêm câu chuyện, đồng thời tạo cơ hội để hộ sản xuất, cơ sở kinh doanh địa phương tiếp cận khách hàng.

Giải đua xe đạp ngày 18/10 trong chuỗi hoạt động hưởng ứng lễ hội góp phần tạo không khí sôi nổi, kết nối thể thao với quảng bá cảnh quan và hình ảnh địa phương. Sự đa dạng của chương trình cũng giúp các gia đình, nhóm bạn có thêm lựa chọn khi đến Cam Đường mùa này.

Từ nền tảng di tích và lễ hội, Cam Đường hướng tới phát triển du lịch văn hóa tâm linh gắn với bảo tồn bản sắc. Sức hấp dẫn của điểm đến sẽ được bồi đắp qua chất lượng đón tiếp, cảnh quan sạch đẹp, dịch vụ chu đáo và sự hiểu biết dành cho di sản. Khi người dân trực tiếp tham gia, được giới thiệu văn hóa và sản phẩm của mình, họ cũng có thêm động lực cùng bảo vệ những giá trị làm nên nét riêng của quê hương.

Tháng Mười này, đền Đôi Cô hẹn đón người trở về và khách lần đầu ghé thăm. Có người đến để dâng nén hương tưởng nhớ, có người muốn tìm hiểu phong tục, nghe một điệu múa hát, gặp gỡ một vùng đất qua ngày hội của cư dân. Mỗi hành trình mang một tâm nguyện. Điều đáng quý là sau chuyến đi, lòng thành kính dành cho nơi thờ tự có thể nối dài thành sự trân trọng đối với văn hóa và con người Cam Đường.