Báo chí Lào Cai đồng hành cùng sự phát triển của tỉnh.   Ảnh TL.

Khi tốc độ trở thành phép thử

Theo Báo cáo Digital 2026, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương 84,2% dân số; khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Quy mô ấy cho thấy sức lan tỏa của thông tin càng lớn thì trách nhiệm của người làm báo càng cao.

Báo chí luôn cần nhanh, nhưng nhanh chỉ có giá trị khi đi cùng chính xác. Áp lực cạnh tranh dễ dẫn đến lựa chọn nguy hiểm: công bố trước, kiểm chứng sau. Thông tin sai khi đã lan truyền trên nhiều nền tảng rất khó khắc phục bằng một lời đính chính. Vì vậy, kiểm chứng không chỉ là một thao tác nghiệp vụ mà là trách nhiệm đối với sự thật và công chúng. Cùng với tốc độ là sức ép của lượt xem và tương tác. Nếu sự chú ý của công chúng chi phối việc chọn đề tài, đặt tiêu đề và cách tiếp cận, tiêu chí của nền tảng sẽ từng bước lấn sang tiêu chí nghề nghiệp.

Báo chí cần được đọc, được xem, nhưng không thể trở thành một phiên bản khác của mạng xã hội. Lượng truy cập có thể tăng trong một ngày, niềm tin phải được gây dựng qua nhiều năm. Đánh đổi niềm tin để lấy sự chú ý nhất thời là một cái giá quá lớn đối với báo chí.

AI đặt ra câu hỏi mới về trách nhiệm nghề nghiệp. Nghị định số 237/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026 quy định trách nhiệm kiểm chứng, rà soát nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra; yêu cầu thông báo, gắn nhãn khi có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực. Bởi vậy, công nghệ có thể hỗ trợ làm báo nhưng không thể chịu trách nhiệm thay người làm báo.

Đạo đức không chỉ nằm ở một bài báo đúng hay sai

Đạo đức nghề báo trước hết thể hiện ở sự trung thực, khách quan và trách nhiệm trong từng tác phẩm. Nhưng như vậy chưa đủ. Môi trường số khiến ranh giới giữa hoạt động nghề nghiệp, sức ảnh hưởng và lợi ích cá nhân trở nên phức tạp. Nếu thiếu bản lĩnh, vị thế nghề nghiệp có thể bị sử dụng cho mục đích riêng.

Thực tế đã có những cảnh báo đáng suy nghĩ. Tháng 8/2026, Cục Báo chí cho biết cơ quan điều tra đã phát hiện, xử lý nhiều đối tượng là nhà báo, phóng viên liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản; có trường hợp sử dụng bằng đại học giả nhằm hợp thức hóa hồ sơ, thủ tục cấp thẻ nhà báo. Đó là những trường hợp cá biệt, không đại diện cho đội ngũ những người làm báo chân chính. Nhưng khi vị thế nhà báo bị sử dụng vì lợi ích riêng, tổn hại không chỉ dừng ở danh dự cá nhân mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với báo chí.

Pháp luật xác lập những giới hạn bắt buộc nhưng khó quy định hết mọi tình huống. Bởi vậy, không thể chờ đến khi một hành vi chạm tới giới hạn pháp luật mới đặt câu hỏi về trách nhiệm. Khoảng giữa “được phép làm” và “nên làm” chính là nơi đạo đức nghề nghiệp phải lên tiếng. Đó cũng là nơi bản lĩnh nghề nghiệp của người làm báo được thể hiện rõ nhất.

Hội nghị giao bao báo chí tỉnh Lào Cai tháng 8, 9/2026.

Phía sau mỗi quyết định nghề nghiệp

Mỗi quyết định nghề nghiệp trước hết thuộc về người làm báo, nhưng không chỉ là câu chuyện của cá nhân. Phía sau tác phẩm còn có quy trình biên tập, người đứng đầu, văn hóa tòa soạn, tổ chức Hội và cơ quan quản lý. Giữ chuẩn mực vì thế là trách nhiệm của cả hệ thống.

Thực tiễn hoạt động báo chí ở Lào Cai cho thấy rõ sức tác động của báo chí. 07 tháng đầu năm 2026, qua theo dõi có hơn 6.680 tin, bài về tỉnh, trong đó hơn 4.000 tin, bài do phóng viên thường trú thực hiện; trên 97% thông tin tích cực, khoảng 3% phản ánh tồn tại, hạn chế. Trước các vấn đề báo chí phản ánh, UBND tỉnh đã ban hành 07 văn bản chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan kiểm tra, xử lý. Những con số ấy cho thấy báo chí không đứng ngoài đời sống quản lý. Một phản ánh chính xác có thể góp phần làm rõ vấn đề, thúc đẩy trách nhiệm kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng; ngược lại, thông tin thiếu căn cứ không chỉ làm sai lệch bản chất sự việc mà còn có thể ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức và niềm tin của công chúng. Sức ảnh hưởng của báo chí càng lớn thì chuẩn mực nghề nghiệp càng không thể được xem là câu chuyện riêng của người cầm bút.

Một tòa soạn đặt lượt xem cao hơn chất lượng sẽ khó đòi hỏi phóng viên không chạy theo lượt xem. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về quy trình biên tập; tổ chức Hội cần đưa vấn đề từ AI, mạng xã hội, nền tảng số vào giáo dục đạo đức nghề nghiệp. Quản lý nhà nước về báo chí không thể chỉ bắt đầu khi đã có vi phạm. Xử lý nghiêm là cần thiết nhưng phòng ngừa còn quan trọng hơn. Cơ quan nhà nước phải chủ động hướng dẫn, cảnh báo, chấn chỉnh và cung cấp thông tin kịp thời. Không thể yêu cầu báo chí thông tin chuẩn xác nếu nguồn thông tin chính thống chậm hoặc thiếu.

Với người làm báo, năng lực số phải đi cùng bản lĩnh nghề nghiệp. Bản lĩnh còn là biết điều gì không nên làm: không đăng thông tin chưa đủ căn cứ, không đẩy tiêu đề quá giới hạn, không sử dụng sức ảnh hưởng nghề nghiệp cho lợi ích riêng.

Mạng xã hội có thể nhanh hơn báo chí ở thông tin ban đầu. AI có thể xử lý lượng dữ liệu rất lớn. Báo chí không cần thắng trong cuộc đua ấy bằng chính phương thức của chúng. Trong thời đại số, lợi thế báo chí cần khẳng định không nằm ở tốc độ đơn thuần mà ở độ tin cậy. Độ tin cậy được tích lũy từ từng thông tin chính xác, từng lựa chọn có trách nhiệm và cách người làm báo giữ chuẩn mực trước sức ép. Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi cách làm báo. Nhưng sự thật, trách nhiệm và niềm tin của công chúng vẫn là những giá trị không thể thay thế. Công nghệ quyết định báo chí có thể đi nhanh đến đâu; đạo đức nghề nghiệp quyết định báo chí có thể đi xa đến đâu và còn được công chúng tin cậy hay không.

Giữ đạo đức nghề nghiệp là giữ danh dự của người làm báo; giữ chuẩn mực là giữ uy tín của cơ quan báo chí và giữ được niềm tin của công chúng chính là giữ giá trị bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số./.