Xã Bản Hồ tích cực tuyên truyền, ngăn chặn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, chung tay xây dựng một cộng đồng phát triển bền vững.

Chủ động phòng ngừa từ cơ sở

Bản Hồ là xã miền núi có diện tích tự nhiên khoảng 165,31 km², với 1.479 hộ, 7.870 nhân khẩu, sinh sống tại 8 thôn. Đồng bào dân tộc Dao chiếm số đông, cùng với đồng bào Mông, Tày và các dân tộc khác. Địa bàn rộng, dân cư phân bố không tập trung, một số thôn cách xa trung tâm xã khiến việc tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục của người dân còn gặp nhiều khó khăn.

Những năm qua, công tác tuyên truyền, chăm sóc sức khỏe sinh sản và phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn xã từng bước được quan tâm triển khai. Nhận thức của người dân Bản Hồ có những chuyển biến tích cực. Tình trạng tảo hôn, nữ dưới 18 tuổi sinh con nhìn chung có xu hướng giảm; đặc biệt, trên địa bàn xã hiện không còn ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Tuy nhiên, tảo hôn và tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con vẫn còn xảy ra, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương pháp tuyên truyền, tư vấn và hỗ trợ người dân, nhất là thanh thiếu niên trong độ tuổi vị thành niên.

Thực tế tại Bản Hồ cho thấy, nguyên nhân của tảo hôn xuất phát từ nhiều yếu tố đan xen. Một bộ phận thanh thiếu niên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, thiếu kỹ năng tự bảo vệ bản thân; một số gia đình còn quan niệm kết hôn sớm sẽ có thêm lao động. Bên cạnh đó, hoàn cảnh kinh tế khó khăn, việc bỏ học hoặc không tiếp tục học lên cao, hạn chế trong tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục cũng làm gia tăng nguy cơ kết hôn sớm.

Đáng chú ý, nhiều thanh thiếu niên còn tâm lý e ngại khi trao đổi về giới tính, tình yêu, sức khỏe sinh sản và các biện pháp phòng tránh thai. Trong khi đó, không ít phụ huynh chưa thực sự chủ động trò chuyện, định hướng cho con về những vấn đề liên quan đến tình cảm, hôn nhân và xây dựng gia đình.

Từ thực tiễn này, xã Bản Hồ xác định, muốn giảm thiểu bền vững tình trạng tảo hôn, không thể chỉ tuyên truyền, vận động khi đã xuất hiện ý định kết hôn mà cần chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, phát hiện nguy cơ từ sớm.

Đưa dịch vụ tư vấn đến gần thanh thiếu niên

Hiện nay, Trạm Y tế xã Bản Hồ có 13 nhân viên y tế, trong đó có cán bộ làm công tác hộ sinh; tại các thôn có mạng lưới nhân viên y tế thôn bản. Đây là lực lượng quan trọng trong triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu, tuyên truyền sức khỏe sinh sản vị thành niên, kế hoạch hóa gia đình và tư vấn tiền hôn nhân.

Để khắc phục những hạn chế do địa bàn rộng, dân cư phân tán, Trạm Y tế xã đã phối hợp với nhân viên y tế thôn bản, trưởng thôn, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và nhà trường tổ chức các hoạt động truyền thông, tư vấn tại cộng đồng, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Nội dung tư vấn tập trung vào những vấn đề thiết thực như quy định pháp luật về độ tuổi kết hôn, chăm sóc sức khỏe trước hôn nhân, hệ lụy của mang thai quá sớm, kiến thức phòng tránh thai và trách nhiệm trong xây dựng gia đình.

Thay vì chỉ truyền đạt những quy định mang tính lý thuyết, hoạt động tư vấn hướng đến giúp thanh thiếu niên hiểu rõ tác động của việc kết hôn sớm đối với sức khỏe, học tập, cơ hội nghề nghiệp và tương lai. Qua đó, từng bước hình thành ý thức tự bảo vệ bản thân, chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và đưa ra những quyết định phù hợp.

Một trong những giải pháp được xã Bản Hồ chú trọng là phát huy vai trò của nhân viên y tế thôn bản, coi đây là lực lượng kết nối giữa Trạm Y tế với người dân. Với lợi thế gần dân, hiểu phong tục, tập quán và hoàn cảnh từng gia đình, nhân viên y tế thôn bản có điều kiện nắm bắt tình hình, nhận diện sớm các trường hợp có nguy cơ tảo hôn, từ đó phối hợp tư vấn, vận động kịp thời.

Cùng với việc nâng cao năng lực đội ngũ y tế, xã cũng xác định cần xây dựng môi trường tư vấn thân thiện, kín đáo, tôn trọng quyền riêng tư của thanh thiếu niên. Việc tạo dựng sự tin tưởng sẽ giúp các em mạnh dạn chia sẻ những băn khoăn liên quan đến sức khỏe sinh sản, tình yêu, hôn nhân và chủ động tiếp cận thông tin chính xác.

Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp với điều kiện địa bàn miền núi, nơi việc tiếp cận dịch vụ y tế của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Phát huy vai trò gia đình và cộng đồng

Bên cạnh sự chủ động của ngành y tế, xã Bản Hồ xác định gia đình giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa tảo hôn và nâng cao chất lượng dân số. Thực tế cho thấy, quyết định kết hôn của thanh thiếu niên chịu ảnh hưởng lớn từ nhận thức, quan điểm và sự định hướng của cha mẹ. Vì vậy, hoạt động tư vấn sức khỏe sinh sản tiền hôn nhân không chỉ hướng đến người trẻ mà cần đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các bậc phụ huynh.

Thông qua tuyên truyền, vận động, các gia đình được cung cấp kiến thức để hiểu rõ những tác động của kết hôn sớm đối với sức khỏe bà mẹ, trẻ em, điều kiện kinh tế, việc học tập và cơ hội phát triển của con cái. Từ đó, chủ động quan tâm, đồng hành, tạo điều kiện để thanh thiếu niên tiếp tục học tập, học nghề và xây dựng tương lai.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ sở y tế, các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương.

Trong đó, nhà trường có vai trò giáo dục, trang bị kiến thức và kịp thời nắm bắt những trường hợp học sinh có nguy cơ bỏ học; gia đình quan tâm, định hướng; ngành y tế cung cấp kiến thức, tư vấn chuyên môn; các tổ chức đoàn thể và chính quyền cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, hỗ trợ người dân.

Sự phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa các lực lượng sẽ góp phần phát hiện sớm nguy cơ, triển khai các biện pháp hỗ trợ phù hợp, hạn chế tình trạng tảo hôn và mang thai ở tuổi vị thành niên.

Đối với công tác phòng, chống hôn nhân cận huyết thống, mặc dù trên địa bàn xã hiện không còn ghi nhận trường hợp mắc phải, Bản Hồ vẫn xác định đây là nhiệm vụ cần được duy trì thường xuyên. Nội dung tuyên truyền về những hệ lụy của hôn nhân cận huyết thống tiếp tục được lồng ghép trong hoạt động tư vấn tiền hôn nhân, sinh hoạt cộng đồng và giáo dục thanh thiếu niên, góp phần bảo vệ sức khỏe các thế hệ tương lai.

Hướng tới nâng cao chất lượng dân số bền vững

Để các giải pháp phát huy hiệu quả lâu dài, xã Bản Hồ xác định cần tiếp tục nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, nhất là nhân viên y tế thôn bản; tăng cường kỹ năng tư vấn sức khỏe sinh sản vị thành niên, tiền hôn nhân và phương pháp tiếp cận phù hợp với tâm lý thanh thiếu niên.

Cùng với đó, đẩy mạnh đổi mới nội dung, hình thức truyền thông theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, trực quan, phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục, tập quán và điều kiện thực tế của đồng bào dân tộc thiểu số. Ưu tiên tổ chức các hoạt động tư vấn trực tiếp tại thôn, bản, trường học và hộ gia đình, thay vì chỉ tập trung tuyên truyền theo từng đợt.

Địa phương cũng đề xuất các cấp, ngành tiếp tục quan tâm hỗ trợ nguồn lực, tập huấn chuyên môn, cung cấp tài liệu truyền thông và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành để công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn tiền hôn nhân được triển khai thường xuyên, thực chất hơn.

Từ thực tiễn Bản Hồ có thể thấy, hiệu quả của công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ được đánh giá bằng số lượng các buổi tuyên truyền mà quan trọng hơn là sự chuyển biến trong nhận thức, hành vi của người dân.

Với phương châm lấy thanh thiếu niên và gia đình làm trung tâm, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, xã Bản Hồ tiếp tục phát huy vai trò của hệ thống y tế cơ sở và sự chung tay của cộng đồng, từng bước đưa kiến thức, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản đến gần người dân vùng cao.

Những giải pháp thiết thực từ cơ sở không chỉ góp phần giảm thiểu tảo hôn, phòng ngừa hôn nhân cận huyết thống mà còn tạo nền tảng nâng cao chất lượng dân số, bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương./.