Xã Bảo Hà ra quân chương trình ngày chủ nhật xanh xây dựng công trình lò đốt rác và phát dọn cỏ, làm sạch hành lang giao thông.

Ở nhiều thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số Lào Cai, những đổi thay trong bảo vệ môi trường đang bắt đầu từ chính mỗi nếp nhà, con đường hoa và cánh đồng. Không chỉ là hành động nhỏ lẻ mỗi đợt ra quân, giữ gìn vệ sinh đã dần trở thành thói quen của đồng bào. Từ phân loại rác thải sinh hoạt đến thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật, những hành động nhỏ đang góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Tại thôn Sín Hồ, xã Mường Khương, gia đình anh Tráng Lìn Trường được người dân nhắc đến như một điển hình trong phong trào xây dựng “Nhà sạch, vườn đẹp”. Từ sân nhà, khuôn viên đến các công trình phụ đều được sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ. Các thành viên trong gia đình chủ động quét dọn, thu gom, phân loại rác. Rác hữu cơ được tận dụng làm phân bón, những loại có thể tái chế được thu gom riêng.

Không chỉ xây dựng nếp sống sạch sẽ trong gia đình, thôn Sín Hồ còn triển khai mô hình “Cánh đồng không vỏ thuốc bảo vệ thực vật”. Trên các cánh đồng chè, những thùng chứa chuyên dụng được bố trí tại vị trí thuận tiện để người dân thu gom bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Thay vì vứt bỏ hoặc tự xử lý không đúng cách, người dân đưa vào điểm tập kết để được thu gom, vận chuyển và xử lý theo quy định.

Chị Vi Thị Nhiên, người dân thôn Sín Hồ chia sẻ, trước đây, sau khi phun thuốc, người dân thường phải tự thu gom, có khi còn đốt bao bì. Từ khi có thùng chứa, việc thu gom thuận tiện và an toàn hơn, góp phần bảo vệ sức khỏe người sản xuất, nguồn đất và nguồn nước.

Theo chị Sùng Chí, Bí thư Chi bộ thôn Sín Hồ, thông qua tuyên truyền, vận động và hướng dẫn thường xuyên, người dân đã từng bước biết cách phân loại, thu gom và xử lý rác thải đúng quy định. Những con đường sạch hơn, khu dân cư gọn gàng hơn; ý thức bảo vệ môi trường dần trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng.

Từ những việc làm cụ thể ở Sín Hồ, có thể thấy, thay đổi môi trường sống trước hết phải bắt đầu từ thay đổi thói quen sinh hoạt và sản xuất. Khi mỗi gia đình chủ động giữ gìn vệ sinh, mỗi người nông dân có ý thức thu gom chất thải trên đồng ruộng, những chuyển biến nhỏ sẽ tạo nên diện mạo mới cho cả thôn, bản.

Còn tại xã Bảo Hà, công tác bảo vệ môi trường cũng được quan tâm thông qua các mô hình thu gom, phân loại và xử lý chất thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi. Từ năm 2022, Bảo Hà là một trong những địa bàn được lựa chọn triển khai mô hình thu gom, phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi, giết mổ gia súc, gia cầm của các hộ dân nằm xen kẽ trong khu dân cư. Trong khuôn khổ mô hình triển khai tại xã, có sự hỗ trợ phương tiện thu gom và thùng đựng rác nhằm từng bước hình thành quy trình thu gom tập trung, hạn chế tình trạng chất thải phát sinh gây ô nhiễm môi trường sống.

Đáng chú ý, tại Bảo Hà còn triển khai mô hình ứng dụng công nghệ sinh học xử lý rác thải nông nghiệp trong chăn nuôi. Mô hình hỗ trợ xây dựng bể xử lý chất thải, đồng thời hướng dẫn các hộ dân sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý chất thải, phụ phẩm chăn nuôi, góp phần giảm ô nhiễm và tận dụng nguồn chất thải làm phân bón phục vụ sản xuất. Đây là hướng tiếp cận thiết thực, bởi bảo vệ môi trường nông thôn không chỉ là thu gom rác sau khi phát sinh mà còn phải xử lý chất thải ngay từ nguồn, nhất là tại những hộ chăn nuôi nằm xen kẽ trong khu dân cư.

Đến với xã Phong Hải, phong trào “5 không, 3 sạch”, “Nhà sạch, vườn đẹp” được Hội Liên hiệp Phụ nữ xã tích cực vận động đã góp phần thay đổi diện mạo địa phương. Đến nay, xã có hơn 70 hộ được công nhận đạt tiêu chí “Nhà sạch, vườn đẹp”, trong đó có 30 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với những địa bàn phát triển du lịch cộng đồng như Bản Hồ, việc giữ gìn cảnh quan, vệ sinh đường làng, trồng hoa, cây xanh, phân loại rác và sắp xếp nhà ở gọn gàng còn gắn trực tiếp với yêu cầu bảo tồn vẻ đẹp tự nhiên, nâng cao chất lượng điểm đến. Môi trường sạch đẹp không chỉ phục vụ đời sống người dân mà còn là điều kiện để phát triển du lịch bền vững, giữ gìn hình ảnh và sức hấp dẫn của địa phương.

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã đạt được nhiều kết quả quan trọng làm thay đổi diện mạo nông thôn. Nhiều công trình hạ tầng nông thôn được đầu tư xây mới, nâng cấp, từng bước đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống của Nhân dân. Môi trường nông thôn được cải thiện theo hướng sáng - xanh - sạch - đẹp, diện mạo nông thôn có nhiều khởi sắc.

Nhìn rộng hơn, những mô hình đa dạng tại các địa phương trên địa bàn tỉnh đã phản ánh sự chuyển biến trong cách tiếp cận bảo vệ môi trường ở Lào Cai: từ các hoạt động ra quân, vệ sinh theo đợt sang xây dựng ý thức tự giác, duy trì thường xuyên; từ xử lý rác thải đơn lẻ sang phân loại, thu gom, xử lý tại nguồn; từ chỉnh trang cảnh quan sang gắn bảo vệ môi trường với sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và phát triển du lịch.

Tuy nhiên, để các mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, điều quan trọng không chỉ là xây dựng công trình, bố trí thùng rác hay phát động phong trào, mà phải duy trì được cơ chế quản lý, thu gom và xử lý sau phân loại; phân công rõ trách nhiệm của từng tổ chức, hộ gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, đối với chất thải nguy hại trong sản xuất nông nghiệp, cần bảo đảm được thu gom, vận chuyển và xử lý đúng quy định, tránh tình trạng có điểm tập kết nhưng thiếu khâu xử lý tiếp theo.

Từ mỗi nếp nhà sạch, mỗi tuyến đường hoa, cánh đồng không vỏ thuốc bảo vệ thực vật đến những mô hình xử lý chất thải trong chăn nuôi, có thể thấy bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ xa vời hay chỉ thuộc trách nhiệm của cơ quan chuyên môn. Đó là công việc bắt đầu từ mỗi người dân và cần được duy trì bằng trách nhiệm của cả cộng đồng.

Khi ý thức xanh trở thành nếp sống, khi mỗi gia đình tự giác phân loại rác, mỗi thôn bản cùng giữ gìn cảnh quan và mỗi địa phương có cách làm phù hợp để xử lý chất thải, những bản làng xanh sẽ không chỉ đẹp hơn về diện mạo mà còn an toàn, trong lành và đáng sống. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Lào Cai phát triển kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên, môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững./.