Dinh Hoàng A Tưởng - Dinh thự cổ trên cao nguyên trắng
Dinh Hoàng A Tưởng ở trung tâm huyện Bắc Hà được xây dựng từ năm 1914 và hoàn thành năm 1921, chủ nhân là Hoàng Yến Chao dân tộc Tày, bố đẻ của Hoàng A Tưởng. Trải qua hơn 90 năm tồn tại cùng thời gian, phủ bao lớp rêu phong cổ kính vẫn đứng uy nghi nổi bật giữa nơi dân cư đông đúc, phố xá tấp nập.
Trước năm 1945, Bắc Hà là xã hội thuộc địa nửa phong kiến, có giai cấp thống trị và bị trị, người bóc lột và kẻ bị bóc lột, trong đó tầng lớp bóc lột là các thổ ti mà điển hình là cha con Hoàng Yến Chao - Hoàng A Tưởng. Dựa vào tiềm lực kinh tế, thổ ti Hoàng Yến Chao cho xây dựng một dinh thự bề thế và mời thầy địa lý chọn đất, hướng nhà với 2 kiến trúc sư người Pháp và Trung Quốc thiết kế và trực tiếp thi công.
Dinh Hoàng A Tưởng tại thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà.
Địa điểm được chọn theo thuyết phong thuỷ trên một quả đồi rộng hướng Đông Nam, đằng sau và 2 bên phải trái có núi, phía trước có suối và núi “mẹ bồng con”. Địa hình tổng thể có thế “sơn thuỷ hữu tình” đẹp, hợp với cảnh quan khí hậu á nhiệt đới.
Kiến trúc dinh thự theo phong cách Á - Âu kết hợp, tạo sự hài hoà, bố cục hình chữ nhật liên hoàn khép kín. Ở giữa về cuối là nhà chính. Hai bên tả, hữu là nhà phụ, trước là bức bình phong, giữa là sân trời. Vào dinh phải bước lên cầu thang từ hai bên rồi tới phòng chờ, sau đó mới bước vào khoảng sân rộng để hành lễ và múa xòe.
Nhà chính 2 tầng có diện tích 420 m2. Các cửa nhà hình vòm. Tuy các cửa cao thấp không đều nhưng cân đối. Hành lang có lan can. Cả hai tầng nhà chính đều có 3 gian. Các gian 2 bên phải trái của cả 2 tầng là nơi sinh hoạt gia đình. Gian giữa cả 2 tầng dùng làm nơi hội họp. Mặt chính trang trí bằng nhiều hoạ tiết công phu. Hai bên phải và trái có đắp nổi hai câu đối với nội dung chúc gia đình dòng họ hiển vinh.
Hai bên tả hữu là 2 dãy nhà ngang có bố cục và kiến trúc giống nhau. Mỗi dãy đều 2 tầng nhưng thấp hơn nhà chính, mỗi tầng cũng có 3 gian với tổng diện tích 300 m2, mỗi gian đều có chức năng sử dụng riêng. Tiếp giáp với 2 dãy nhà còn có 2 nhà phụ cao 2 tầng nhưng kiến trúc đơn giản và dùng làm nhà kho, cho lính và phu ở. Tổng diện tích mỗi nhà 160 m2.
Xung quanh có tường xây bao gồm 3 cồng (1 chính, 2 phụ) trổ nhiều lỗ châu mai và có lính gác với số lượng 2 trung đội. Tổng diện tích toàn khu nhà lên tới 4.000 m2.
Hiện khu biệt thự này đang được huyện Bắc Hà gìn giữ, bảo quản và tôn tạo để khách tham quan có thể tìm hiểu về lịch sử xã hội vùng dân tộc miền núi một thời đã qua./.
