Người cao tuổi chính là một tài sản lớn của xã hội. (Ảnh: Khánh Lan)

Với nghị quyết 45/106 ngày 14/12/1990, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã quyết định lấy ngày 1/10 hằng năm để kỷ niệm Ngày quốc tế người cao tuổi. Việc công bố ngày kỷ niệm này theo đúng như Kế hoạch hành động quốc tế Vienna về người cao tuổi, được Đại hội thế giới về người cao tuổi thông qua năm 1982 và Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua cùng trong năm này.

Năm 1991, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua các nguyên tắc của Liên hợp quốc đối với người cao tuổi. Năm 2002, Đại hội thế giới về người cao tuổi lần thứ hai thông qua Kế hoạch hành động quốc tế Madrid về người cao tuổi, nhằm ứng phó với những cơ hội và thách thức của tình trạng già hóa dân số trong thế kỷ XXI và để thúc đẩy sự phát triển một xã hội dành cho mọi lứa tuổi.

Ngày quốc tế người cao tuổi được kỷ niệm nhằm nâng cao nhận thức về các vấn đề ảnh hưởng đến người cao tuổi như quá trình lão hóa và việc lạm dụng người cao tuổi. Đây cũng đồng thời là dịp để đánh giá cao những đóng góp của người cao tuổi cho xã hội.

Những ảnh hưởng ngày càng tăng của người cao tuổi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một cuộc cách mạng về nhân khẩu học đang diễn ra trên thế giới. Hiện nay, số người trong độ tuổi 60 và trên 60 là khoảng 600 triệu người; con số này sẽ tăng lên 1 tỷ người vào năm 2020, 1,4 tỷ người vào năm 2030 và 2 tỷ người vào năm 2050. Trong một thế giới với tình trạng già hóa đang tăng tốc như hiện nay, những người cao tuổi sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng và có những ảnh hưởng đáng kể.

Thực tế đã cho thấy người cao tuổi có nhiều hoạt động tình nguyện và không cần được trả lương; họ truyền kinh nghiệm và kiến thức; hỗ trợ cho chính gia đình mình với trách nhiệm chăm sóc người thân; và sự tham gia ngày càng tăng vào lực lượng lao động được trả lương.

Người cao tuổi đã trở thành một lực lượng chính trị ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội của mỗi quốc gia. Đặc biệt, tại các nước phát triển, các tổ chức của người cao tuổi góp phần đáng kể giúp người cao tuổi có tiếng nói lớn hơn trong việc hoạch định và ban hành các quyết sách của quốc gia.

Trong thời gian qua, những người cao tuổi đóng góp rất lớn cho xã hội. Trên khắp châu Phi cũng như những nơi khác, hàng triệu người trưởng thành là bệnh nhân có AIDS được chăm sóc tại nhà cha mẹ của họ. Khi các bệnh nhân này tử vong, những đứa con mồ côi của họ (những đứa trẻ dưới 15 tuổi hiện đang là 14 triệu em ở các nước châu Phi) chủ yếu được hỗ trợ bởi ông bà.

Vai trò quan trọng của người cao tuổi cũng không chỉ giới hạn ở các quốc gia đang phát triển. Tại các nước phát triển, như Tây Ban Nha, chủ yếu người lớn tuổi (phần đông là phụ nữ) chịu trách nhiệm chăm sóc cho các cá nhân bị phụ thuộc và bị bệnh (bất kể tuổi tác). Một nghiên cứu cho thấy số thời gian (phút) trung bình dành ra hằng ngày để chăm sóc tăng theo cấp số nhân so với độ tuổi của những người chăm sóc: 201 phút nếu người chăm sóc rơi vào khung 65 – 74 tuổi và 318 phút nếu trong độ tuổi 75 – 84 so với chỉ có 50 phút trong khung 30 – 49 tuổi.

Người cao tuổi đang dần dần được công nhận vì những đóng góp đáng kể của họ trong quá trình chăm sóc liên thế hệ và tiếp tục tham gia vào đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, những đóng góp của họ cho sự phát triển như vậy chỉ có thể được bảo đảm nếu những người cao tuổi được hưởng mức chăm sóc y tế đầy đủ và tương xứng. Điều này đòi hỏi việc áp dụng một chính sách thích hợp đối với nhóm dân số quan trọng này.

Chăm sóc người cao tuổi – những vấn đề đặt ra

Mặc dù vị trí, vai trò và ảnh hưởng của những người cao tuổi đối với thế giới ngày càng được khẳng định song việc đối xử và chăm sóc nhóm người này vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề, cũng như còn không đồng đều giữa các quốc gia.

Theo Liên hợp quốc, tại hầu hết các nước, những người cao tuổi không được tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ y tế và đào tạo về y học lão khoa không đáp ứng đủ so với nhu cầu đối với loại hình chăm sóc đặc biệt này. Thêm vào đó, trong thời gian trở lại đây, nhu cầu về các dịch vụ chăm sóc lâu dài cho người cao tuổi ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Nếu như trước đây, những dịch vụ này thường được các thành viên gia đình đảm nhiệm thì hiện nay công việc chăm sóc người cao tuổi ngày càng được đảm nhận bởi các chuyên gia y tế.

Ngoài ra, cũng theo Liên hợp quốc, lạm dụng và bỏ bê người cao tuổi là một thực trạng đáng buồn được ghi nhận trên thế giới. Thực trạng này ảnh hưởng đến tất cả các mặt kinh tế và xã hội của những người cao tuổi. Việc lạm dụng người cao tuổi có thể tồn tại dưới nhiều hình thức: Thể chất, tâm lý, tình cảm, tài chính hoặc do sơ suất, bất cẩn gây nên. Bên cạnh đó, người cao tuổi còn phải đối mặt với các khó khăn như bị cô lập trong xã hội, bị định kiến về tuổi tác​​ hay sự xói mòn trong mối quan hệ giữa các thế hệ trong một gia đình, một cộng đồng và toàn xã hội...

Phân tích tình hình kinh tế và xã hội hiện tại và sự tham gia của người cao tuổi cũng cho thấy một sự không đồng nhất trong giữa các quốc gia. Trong các khu vực kém phát triển của thế giới, nơi an sinh xã hội và các chương trình hưu trí chỉ được phổ cập đến một số ít lao động, thì nhiều người cao tuổi (chủ yếu là nam giới) vẫn phải tiếp tục làm việc do nhu cầu kinh tế đòi hỏi. Trong khi đó, ở các nước phát triển hơn, những người lớn tuổi có mong muốn tiếp tục làm việc lại thường là nạn nhân của sự phân biệt tuổi tác và quy định nghỉ hưu bắt buộc.

Tính bền vững và mở cửa cho người dân ở mọi lứa tuổi trong môi trường đô thị

Trong thông điệp đưa ra nhân Ngày quốc tế người cao tuổi năm nay, Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon đặc biệt lưu ý: Nhân dịp kỷ niệm 25 năm Ngày quốc tế người cao tuổi, chúng ta cùng ghi nhận rằng người cao tuổi là một tài sản lớn của xã hội và có đóng góp đáng kể cho sự phát triển toàn cầu.

Nhà lãnh đạo cấp cao của Liên hợp quốc cho biết: Vào ngày 25/9, tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York, người đứng đầu các nhà nước và chính phủ đã cam kết sẽ xây dựng một thế giới bền vững hay không ai bị bỏ ra ngoài lề, bất kể tuổi tác hay giới tính của họ. Bằng cách thực hiện Chương trình phát triển bền vững trong năm 2030, gần đây đã được thông qua, chúng ta phải tính đến những thay đổi về nhân khẩu học sẽ xảy ra trong vòng 15 năm tiếp theo. Họ có một tác động trực tiếp vào việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

Theo Tổng thư ký Ban Ki-moon, tình trạng già hóa dân số nhanh chóng và quá tình đô thị hóa sẽ ngày càng xác định hình dạng của các xã hội. Dự kiến ​​số lượng người trên 60 tuổi sống ở các thành phố sẽ tăng trên 900 triệu người vào năm 2050. Sau đó, họ sẽ chiếm 1/4 dân số đô thị ở các nước phát triển.

Chủ đề của Ngày quốc tế người cao tuổi năm nay là: "Tính bền vững và mở cửa cho người dân ở mọi lứa tuổi trong môi trường đô thị" nhằm nhấn mạnh sự cần thiết phải mở cửa các thành phố cho mọi người dân ở mọi lứa tuổi. Mở cửa các thành phố cho những người cao tuổi đồng nghĩa với việc tạo cho họ cơ hội để tham gia về mặt kinh tế và xã hội trong một môi trường dễ tiếp cận và an toàn. Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo nhà ở phù hợp cũng như các dịch vụ y tế và dịch vụ xã hội mà họ cần để tiếp tục đón nhận tuổi già trong môi trường sống của mình.

Ngày quốc tế người cao tuổi năm nay, Tổng thư ký Liên hợp quốc kêu gọi tất cả các quốc gia cùng khiến cho các thành phố và các khu định cư trở nên rộng mở, an toàn, linh hoạt và bền vững để không ai còn có thể bị đẩy ra ngoài lề xã hội, bất kể tuổi tác./.