1. “Lũ vùi mất nửa số ruộng, tưởng là tới đây đói nặng nhưng lúa tốt lắm, vẫn đủ ăn cho cả nhà đến mùa gặt vụ xuân sang năm”, chị Hoàng Thị Hương, thôn Bản Trang, xã Quang Kim (Bát Xát) hồ hởi cho biết. Diện tích ruộng lúa bị đất, đá vùi lấp, chị Hương cũng đã kịp trồng ngô và dự kiến sẽ thu hoạch vào cuối năm 2016. Trong mùa mưa lũ năm nay, xã Quang Kim bị thiệt hại nặng nề về sản xuất, nhất là diện tích trồng cây lương thực, nhưng bằng sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, của người dân và sự ủng hộ của thời tiết, dự kiến năng suất lúa của xã sẽ vẫn đạt mức trung bình trên 70 tạ/ha, cao hơn vụ mùa năm trước 2 tạ/ha. Trời đất đã không phụ công người, trên những con đường nội đồng, đường liên thôn được bê tông xi măng, tiếng ca lanh lảnh của mấy chị thợ gặt khiến cho đồng lúa Quang Kim thêm dập dờn, trĩu nặng trong gió heo may.

Hò ơ…

Em đây bông lúa tháng mười

Đứng xa mà cười (chê)
                    phải tội thân em.

Ngày mùa ở vùng cao.

2. Đây là nội dung lời hò bằng tiếng Tày mà anh bạn đưa tôi đi dịch hộ và tôi tạm dịch cho có vần điệu theo thể lục bát để sát với dân ca. Tiếng hò đột nhiên cất lên trên cánh đồng lúa Dương Quỳ (Văn Bàn) rộng bát ngát đang độ vàng óng ả, bên dòng suối Nậm Mu nước trong vắt khiến cho lữ khách líu ríu bước chân. Cũng như bà con ở Quang Kim (Bát Xát), cánh đồng lúa của người dân xã Dương Quỳ cũng phải trải qua một cơn “đại hồng thủy” trong mùa mưa bão vừa qua. Nhưng đó chỉ là thử thách vốn thấy của khí hậu, thời tiết miền nhiệt đới với con người, những khó khăn đã không thể khiến nông dân ngã gục mà còn vươn lên mạnh mẽ hơn. Nhiều người đến nay vẫn nhớ như in hình ảnh người dân vùng lũ giúp nhau ổn định cuộc sống, khôi phục, tái sản xuất; họ chia sẻ cho nhau từng nhánh lúa, giúp nhau nhặt từng cục đá, khúc cây ra khỏi ruộng đồng. Ngay sau lũ, ở Dương Quỳ và các xã vùng trọng điểm lúa của Văn Bàn như Hòa Mạc, Khánh Yên Thượng, Khánh Yên Trung, Khánh Yên Hạ, Võ Lao, Văn Sơn đã đẩy mạnh hơn các phong trào thi đua lao động sản xuất, chăm sóc cây lúa với phương châm “tăng năng suất, tăng hơn nữa”, nhằm bù đắp những thiệt hại do thiên tai gây ra. Phương pháp cấy lúa cải tiến SRI, đẩy mạnh sản xuất tốt trên cánh đồng một giống được thực hiện quyết liệt và đến nay bước đầu đã khẳng định được hiệu quả tích cực. Văn Bàn tiếp tục dẫn đầu toàn tỉnh về diện tích cánh đồng một giống và chăm sóc lúa theo phương pháp SRI với năng suất tăng so với sản xuất theo phương pháp thông thường ít nhất từ 10% đến 15%, năng suất dự kiến tăng khoảng 2 tạ/ha so với năm 2015.

3. Ở vùng cao, việc thu hoạch lúa mùa từ khá sớm và kết thúc muộn hơn do khung thời vụ cấy (chủ yếu là một vụ) kéo dài. Đồng bào vùng cao giờ vẫn giữ được nếp lao động tập thể, đổi công, góp công, nhất là trong mùa gặt, nên ở cánh đồng nào có ruộng gặt là nơi đó tíu tít, râm ran như ngày hội. Người vùng cao ra ruộng gặt khá muộn, khi sương thu vừa tan bà con mới ra đồng, tràn ruộng xếp dài như những sợi dây thừng uốn quanh nằm cạnh nhau. Các tay liềm, tay hái chia thành các khúc ruộng, dàn hàng ngang 2, 3 hoặc 4 người vừa gặt vừa trò chuyện không ngớt. Người vùng cao không vội gánh lúa về mà chờ cho lúa khô rồi đám thanh niên mới gánh, vác lúa lên điểm tập kết để tuốt, đập lúa, công sức vì thế mà tiết kiệm hơn nhưng mỗi nhà thu hoạch lúa vẫn có vài hộ khác đổi công làm giúp.

4. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lào Cai được nhiều người biết đến với tính cương trực “nói là làm, hứa là chắc”. Lũ dữ hết đợt này tới đợt khác, gây hại huyện này mới qua đã có huyện khác bị ảnh hưởng, nhưng ông Tuấn vẫn hùng hồn rằng: “Lũ có thể gây mất trắng cục bộ ở một số nơi nhưng về tổng thể, sản lượng lương thực vẫn tăng vài nghìn tấn”. Đến nay, tuy chưa hoàn thành vụ thu hoạch lúa mùa, song đã có thể khẳng định ý kiến của ông Tuấn nêu là hoàn toàn có cơ sở. Thực ra, chẳng có lời nào là suông bởi Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hiểu rằng, với cơ cấu giống lúa được đảm bảo hợp lý và khoa học, việc chăm sóc được tăng cường, dịch bệnh trên lúa cũng được theo dõi sát sao và khống chế kịp thời trên phạm vi hẹp và thời tiết vụ mùa khá ổn định, thì năng suất, sản lượng lúa tăng là đương nhiên.

Trong tiếng kĩu kịt của những gánh lúa nặng trĩu vai, âm hưởng của cuộc sống ngày mai no ấm, bức tranh mùa vui hiện ra ngày một rõ hơn. Bất chợt giữa những cánh đồng vàng, tôi lại thấy văng vẳng câu dân ca vang mãi, vang mãi dưới nền trời cuối thu xanh ngát.