Ðộc đáo nghi lễ “Hèo văn”
Cũng giống nhiều dân tộc khác trên địa bàn tỉnh, đồng bào Giáy có nhiều nghi lễ độc đáo trong đời sống tâm linh, trong đó phải kể đến nghi lễ “Hèo văn”, cũng có nghĩa là gọi vía.
 |
| Thực hành nghi lễ gọi vía tại xã Quang Kim. |
Theo cụ Phan Thị Phổ (thầy then cao tuổi nhất của đồng bào Giáy tại xã Quang Kim, Bát Xát), lễ gọi vía được tổ chức để cầu sức khỏe, may mắn. Vì thế, bên cạnh việc chữa trị theo y học hiện đại, để người bệnh yên tâm điều trị, gia đình sẽ tổ chức lễ gọi vía cầu bình an. “Việc làm lễ gọi vía chủ yếu để người bệnh ổn định tư tưởng, lạc quan, tin vào những điều tốt lành sẽ đến với mình” - cụ Phổ cho biết.
Lễ vật chuẩn bị cho lễ gọi vía không cầu kỳ như nhiều nghi lễ khác, chỉ là một con gà, miếng thịt, đĩa xôi, một quả trứng gà, bánh kẹo, hoa quả và một khay trà nước. Nơi tổ chức nghi lễ có thể ngay tại phòng khách hay gian bếp hoặc khoảng sân trước nhà gia chủ. Khi thực hành lễ, thầy then sẽ ngồi ở vị trí chính giữa, xung quanh là người thân, bạn bè, hàng xóm của người được gọi vía. Sau khi lên hương, thầy then sẽ hát những bài then cổ của đồng bào Giáy, cầu gia đình gia chủ luôn gặp bình an, may mắn. Thời gian cho một lễ gọi vía có thể kéo dài từ 6 đến 7 tiếng đồng hồ.
Cụ Phan Thị Phổ cho biết thêm, đồng bào Giáy rất coi trọng tín ngưỡng liên quan đến sức khỏe. Ngoài lễ gọi vía, người Giáy còn có các nghi lễ khác liên quan đến cầu sức khỏe, bình an như cầu lộc, cầu mẹ tròn - con vuông, nuôi con mạnh khỏe…
Gọi vía là nghi lễ tồn tại lâu đời trong đời sống tín ngưỡng của đồng bào Giáy. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, văn hóa tộc người, đây còn là nét sinh hoạt thể hiện sự quan tâm, chăm sóc của các thành viên trong gia đình dành cho những người không may lâm bệnh.
