Ðộc đáo súng thần công được phát hiện tại Trung Ðô
Trong “Kiến văn Tiểu Lục” của Lê Quý Đôn đã viết: “... ở vùng Ngọc Uyển (tức Trung Đô, Bảo Nhai và vùng phụ cận bây giờ), Vũ Văn Mật đã cho xây thành, đắp lũy chống nhau với Nhà Mạc ngót 20 năm...”; tiếp đó, tướng quân Hoàng Vần Thùng kế tục sự nghiệp. Cũng chính tại khu vực này, người dân đã phát hiện ra khẩu súng thần công bằng đồng trong không gian của lũy cổ Trung Đô còn sót lại cho đến ngày nay.
Súng thần công được lưu giữ và bảo quản tại Bảo tàng tỉnh.
Súng thần công có chất liệu bằng đồng thau được phát hiện tại thành cổ Trung Đô thuộc thôn Trung Đô, xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà vào tháng 12/1997. Hiện vật do ông Giàng Seo Ký, dân tộc Mông ở thôn Trung Đô phát hiện khi đi bừa trên nương. Súng nằm ở độ sâu cách mặt đất 30 cm, sát lũy cổ của thôn Trung Đô. Tư thế của súng khi khai quật: Nòng hướng về đường Bảo Nhai, thân súng được kê trên 3 tảng đá tròn, vững chắc.
Hiện vật này đang được lưu giữ và bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai. Súng dài 2,36 m, đường kính của nòng súng 20 cm, độ dày của nòng 5 cm, trọng lượng 80 kg. Đây là loại súng thần công cỡ lớn, chất liệu bằng đồng thau rất hiếm tại Việt Nam. Phần đuôi súng kín, lồi hình nón ra ngoài, có chốt then hình chữ nhật thông đối xứng nhau, nơi châm ngòi nổ ở ngang phần đuôi. Phần khuyết hình máng là nơi để nén thuốc nổ. Súng có thân tròn, rỗng ở trong, nhỏ dần lên phía nòng. Dưới đáy phần đầu, súng có hình chữ nhật dài 11 cm, rộng 2 cm ăn thông với lòng máng. Phần thân súng có 2 chữ Hán rất mờ và khó đọc. Các viền nổi vòng quanh thân súng (5 vòng) được bố trí cách đều, những gờ nổi này vừa có tác dụng trang trí, vừa có khả năng chịu sức nén của thuốc nổ. Phần thân súng đỡ 2 vai súng đã bị mất. 2 vai súng đối xứng đều sang 2 bên thân. Súng bị mất phần bệ, chỉ còn lại phần thân súng.
Theo các nhà nghiên cứu cổ vật và lịch sử về Việt Nam nói chung và các hiện vật tại Lào Cai nói riêng, chủ nhân của lũy cổ Trung Đô và khẩu súng thần công là một. Sự kiện được diễn ra tại đây gắn liền với chủ nhân Vũ Văn Mật, anh em họ Vũ đã có công chống giặc ngoại xâm ở vùng biên giới và tướng Hoàng Vần Thùng - một nghĩa quân dân tộc Nùng ở thôn Trung Đô tham gia nghĩa quân. Theo niên đại đã được các nhà khoa học của Viện Khảo cổ học giám định thì súng được ra đời vào thế kỷ XVI (thời hậu Lê), đây cũng là thời gian xây dựng căn cứ Trung Đô chống quân Mạc và giặc cỏ Vân Nam từ đời vua Lê Chiêu Tông (1549 - 1556).
Các nhà nghiên cứu sử học, khảo cổ học đến nghiên cứu về Lào Cai đều nhận định: Súng thần công chất liệu bằng đồng được phát hiện tại Trung Đô có kích thước và trọng lượng lớn, nghệ thuật đúc ở độ tinh xảo, thể hiện trình độ và kỹ thuật quân sự của ông cha ta trong một thời kỳ lịch sử chống giặc ngoại xâm ở vùng biên giới. Khẩu súng thần công được xem như một khí pháp, vật thiêng liêng thể hiện bước tiến trong kỹ thuật chiến tranh chống giặc ngoại xâm của ông cha ta trong công cuộc bảo vệ đất nước.
http://baolaocai.vn/bai-viet/9464/oc-dao-sung-than-cong-duoc-phat-hien-tai-trung-o
