Cườm được thu hoạch vào tháng 8 hằng năm.

Chia sẻ về cách làm thổ cẩm truyền thống từ hạt cườm, bà Lý Thị Ngay, thôn Nậm Kéng, xã Liên Minh, thị xã Sa Pa cho biết: Thổ cẩm của dân tộc Xá Phó có sự độc đáo riêng, ngoài hoa văn thêu tay, còn có nghệ thuật đính cườm… Và đây cũng là công đoạn khó nhất trong nghề thêu may trang phục truyền thống dân tộc Xá Phó. 

Hạt cườm sau khi thu hoạch sẽ được phơi khô để dùng trong năm.

Cườm để đính trên áo người Xá Phó là loại cườm hạt nhỏ dài, ở giữa có lỗ, có thể xỏ kim, chỉ qua. Cây cườm được bà con Xá Phó trồng nhiều tại Liên Minh. Cũng giống như mùa vụ của cây lúa nước, cứ tầm tháng 1, tháng 2, bà con gieo giống cườm để ươm cây, sau đó khoảng hơn một tháng khi có cây con thì mới đem cây ra trồng. Mùa thu hoạch hạt cườm vào khoảng tháng 8 hằng năm, khi ấy cườm đã đủ độ già để đính áo. Thu hoạch cườm xong, bà con đem phơi khô cườm, rồi mới đính trên váy áo thổ cẩm và trang trí lên các trang phục, đồ dùng khác.

Một mẫu hoa văn độc đáo từ nghệ thuật đính cườm trên áo váy của phụ nữ Xá Phó.

Cườm thường được đính nghệ thuật, tạo hoa văn giống như thổ cẩm vậy. Mỗi một chiếc áo, người Xá Phó sáng tạo đính cườm theo những mẫu hoa văn khác nhau, không trùng lặp. Trên chiếc áo váy của phụ nữ Xá Phó, cườm được đính tạo hoa văn ở phía trước ngực và phía sau lưng, tạo thành mảng hoa văn cườm với nhiều hình khối, tạo sóng hoặc ô vuông, hình hoa đối xứng, nổi bật trên nền vải bông nhuộm chàm. Còn trên áo của đàn ông Xá Phó, họ chỉ đính điểm xuyết rất ít cườm trên tay áo, sau lưng áo, hàng khuy áo và bên hông gấu áo chàm.

Phụ nữ Xá Phó là những người vẫn còn gìn giữ nghề truyền thống thêu thổ cẩm đính cườm trên trang phục của họ.

Hoa văn từ hạt cườm thực sự là nét độc đáo, nổi bật trên trang phục truyền thống của dân tộc Xá Phó. Người ta thật dễ dàng để nhận diện về thổ cẩm Xá Phó, khác hẳn với trang phục thổ cẩm của dân tộc khác, bởi những hoa văn hạt cườm trên áo, váy. Không chỉ thời trang quần áo, người Xá Phó còn đính cườm trang trí trên túi vải chàm, địu trẻ em…

Sự kế hợp giữa hoa văn thêu chỉ màu với nghệ thuật đính cườm tạo nên vẻ độc đáo thổ cẩm Xá Phó

Bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Xá Phó gồm áo và chân váy, cổ áo khoét hình vuông, đính cườm thành các hoa văn đối xứng chạy dài xuống thân áo. Mảng dưới áo thường được thêu hoa văn hình cánh bướm, mái che và hoa văn zic zắc. Phần chân váy cũng được trang trí hoa văn như trên thân áo, ngoài ra còn kết hợp với hình cây thông, hình ngọn núi, hình ngôi sao…

Truyền dạy nghệ thuật đính cườm trên váy áo phụ nữ Xá Phó

 Ở bất cứ bộ trang phục truyền thống của dân tộc nào cũng đều thể hiện sinh động bản sắc văn hóa của dân tộc đó, cũng như phản ánh một cách đầy đủ đời sống sinh hoạt thường ngày…lên bức tranh thổ cẩm, in dấu trên trang phục.