Ở Sa Pa, Bắc Hà, Mường Khương đã xây dựng thí điểm thành công mô hình làng văn hóa du lịch. Mỗi một làng khi tiến hành xây dựng trở thành một điểm du lịch đều gắn với bảo tồn các di sản văn hóa. Ở đây du khách được tham quan cảnh đẹp thiên nhiên, tham quan các nghề thủ công, xem văn nghệ, tham gia lễ hội truyền thống và nghỉ tại các căn nhà cổ truyền của đồng bào các dân tộc.
 

Trải nghiệm. (Ảnh: Gia Chiến)
 

Du lịch không chỉ phát huy giá trị bản sắc văn hóa mà còn góp phần đáng kể vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu nhập cho cộng đồng. Nhiều xã ở Sa Pa như: Tả Van, Tả Phìn, Nậm Cang, Cát Cát doanh thu từ dịch vụ du lịch của nhiều hộ dân đạt từ 40 - 50 triệu đồng/năm đến hàng trăm triệu đồng/năm. Ở Bắc Hà, các làng văn hóa du lịch Trung Đô, Tả Van Chư, Tà Chải, Na Hối, Bản Phố cũng ngày càng thu hút đông du khách hơn.

Thực hiện chương trình “Mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi vùng có một loại đặc sản trở thành hàng hóa”, hiện nay các đặc sản mang bản sắc của văn hóa các dân tộc đã được đánh thức và phát triển với nhiều loại hình khác nhau như hệ thống các ngành nghề thủ công (rèn đúc, dệt thổ cẩm, chạm khắc bạc…).

Nhiều nghề thủ công của bà con các dân tộc đã được khôi phục, làm ra các sản phẩm được du khách yêu thích, nhất là du khách quốc tế. Trong đó đặc biệt như thổ cẩm của người Mông ở Cát Cát, thổ cẩm của người Dao đỏ Tả Phìn (Sa Pa) với các sản phẩm, đồ lưu niệm như áo, khăn, ví, mũ, ba lô du lịch...; sản phẩm chạm khắc bạc như nhẫn, vòng tay, sợi dây chuyền bạc, các hình kỷ niệm bằng bạc.

Các loại đặc sản mang dấu ấn văn hóa tộc người cũng đã được xây dựng thương hiệu, quảng bá rộng rãi như rượu ngô Bắc Hà; tương ớt, gạo Séng Cù (Mường Khương); su su Sa Pa, rượu San Lùng Bát Xát, hay món thắng cố trước kia chỉ xuất hiện ở các phiên chợ vùng cao Bắc Hà, Mường Khương, Si Ma Cai nhưng nay đã trở thành món ẩm thực hấp dẫn khách du lịch khi đến Lào Cai. Du khách đến thăm các làng văn hóa du lịch cũng thường có nhu cầu xem văn nghệ. Vì vậy các địa phương như Sa Pa, Bắc Hà đã khai thác rất tốt lợi thế vốn dân ca, dân vũ phong phú và đặc sắc của các dân tộc để xây dựng các đội văn nghệ dân gian phục vụ cho du lịch.

Đến nay Lào Cai đã xây dựng được một số đội văn nghệ hoạt động khá hiệu quả, thường xuyên như đội văn nghệ Cát Cát (Sa Pa), đội văn nghệ Na Hối, đội xòe Tà Chải (Bắc Hà). Kho tàng tri thức bản địa rất phong phú của cộng đồng các dân tộc ở Lào Cai cũng đã được khai thác hiệu quả, trở thành các sản phẩm phục vụ du lịch.

Đến Sa Pa, du khách không thể quên tìm đến với ruộng bậc thang. Tri thức bản địa của người Giáy, người Dao, người Mông về khai khẩn làm ruộng bậc thang đã làm nên những công trình kiến trúc kỳ vĩ nhất vùng núi phía Bắc, tạo nên cảnh quan kỳ vỹ thu hút du khách.

Những tri thức áp dụng trong cuộc sống lao động sản xuất, sinh hoạt thường ngày của bà con cũng đã bước đầu được xây dựng thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn du khách với những chương trình như “Một ngày làm cô dâu người Mông”, “Một ngày làm nông dân người Dao”, tham gia vào quy trình nấu rượu, được hướng dẫn dệt thổ cẩm, tham gia sản xuất trên ruộng bậc thang, đi thu hái thảo quả…

 

Lễ hội Đền Thượng. (Ảnh: Hà Thắng)

Với hệ thống di tích văn hóa lịch sử, danh thắng phong phú, trải đều ở các địa phương, tỉnh Lào Cai đã dành nhiều sự quan tâm, đầu tư thực hiện trùng tu, tôn tạo xây dựng các điểm này trở thành các điểm tham quan hấp dẫn, thành sản phẩm du lịch được rất đông du khách ưa chuộng và hàng năm mang về nguồn thu không nhỏ cho địa phương. Các di tích như Đền Bảo Hà, Đền Thượng mỗi năm cũng thu từ 7 – 10 tỷ đồng; các danh thắng núi Hàm Rồng, Thác Bạc, Vườn quốc gia Hoàng Liên,…luôn là những điểm du lịch hấp dẫn du khách.

Xác định phát triển du lịch văn hóa luôn phải gắn với những nét đặc sắc của địa phương nên Lào Cai đã lựa chọn hướng đi phù hợp để tránh phát triển ồ ạt, tràn lan, trùng lặp, xây dựng sản phẩm du lịch giống nhau dẫn đến tour du lịch tẻ nhạt, mất dần bản sắc. Phát triển du lịch văn hóa ở Lào Cai không chỉ coi trọng chất liệu truyền thống để xây dựng các sản phẩm du lịch, mà quan trọng hơn là thực hành các di sản văn hoá ngay tại cộng đồng theo hướng phát triển du lịch bền vững./.