Sắc màu khăn Piêu

Về với Mường Lò mùa lễ hội, tôi như say trong điệu xòe nồng nàn, trong nhịp chiêng ngân vang trầm mặc và đặc biệt, trong sắc khăn piêu thấp thoáng trên mái tóc, nơi bờ vai của thiếu nữ Thái.

 

Không chỉ là phụ kiện trang phục, khăn Piêu còn là sợi chỉ nối dài lịch sử, gói ghém vẻ đẹp thẩm mỹ, niềm tin tín ngưỡng và cả hồn cốt văn hóa của người Thái. Một khăn vải nhỏ, nhưng đủ sức cuốn giữ chiều sâu văn hóa, thấm đẫm tình yêu bản mường và chở nặng ký ức của vùng đất trù phú giữa lòng Tây Bắc.

avff.jpg

 

Để hiểu hơn về chiếc khăn Piêu, tôi tìm về các bản làng người Thái, gặp gỡ những phụ nữ vẫn ngày ngày gìn giữ và dệt, thêu nên linh hồn của núi rừng Tây Bắc. “Piêu” trong tiếng Thái cổ nghĩa là khăn quấn đầu, được dệt từ sợi bông, nhuộm chàm và thêu tay tỉ mỉ. Khăn thường rộng 30 - 35 cm, dài 150 - 200 cm tùy vào người dùng.

Tuy nhiên, điều làm nên giá trị đặc biệt không nằm ở độ dài, mà chính ở nét hoa văn và cách thêu đầy kĩ thuật. Một trong những kĩ thuật độc đáo nhất chính là thêu giấu kim - phương pháp mà phụ nữ Thái đen thực hiện từ mặt trái của khăn, để các hoa văn hiện lên ở mặt phải sắc nét, tinh xảo.

Bà Đồng Thị Thích - người tâm huyết trong việc bảo tồn, tôn vinh giá trị văn hóa phi vật thể truyền thống của dân tộc Thái ở tổ dân phố Đường, phường Cầu Thia chậm rãi kể về kỹ thuật thêu được gìn giữ qua nhiều thế hệ phụ nữ Thái đen: Thay vì thêu xuôi trên mặt phải như thông thường, phụ nữ Thái đen lại thực hiện thao tác từ mặt trái.

Kỹ thuật này không cho phép sự dập khuôn máy móc, mà ngược lại, khuyến khích sự sáng tạo chủ quan của người thêu. Điều này đòi hỏi người thợ phải vừa khéo, vừa tinh, vừa hiểu văn hóa. Vì hoa văn hiện lên ở mặt phải, nhưng tay lại làm ở mặt trái. Cái này không thể học vội, cũng không thể làm ẩu. Làm khăn Piêu là thêu cả ký ức, cả bản sắc dân tộc mình vào trong đó.

Khác với nhiều hình thức thêu phổ biến, hoa văn trên khăn Piêu không đơn thuần là trang trí, mà là một hệ thống bố cục chặt chẽ, được lấy cảm hứng từ đời sống, thiên nhiên, từ ngọn cỏ, nhành hoa, cho đến chim muông, núi đồi… Tất cả đều mang ý nghĩa tượng trưng, thể hiện triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên của người Thái.

Hai đầu khăn piêu là điểm nhấn đặc trưng, với “cút piêu” và “sài peng”. Theo người Thái, “cút piêu” là những nút vải nhỏ được cuộn tròn, gắn ở đầu khăn, có thể là đôi, ba, năm hoặc cả chùm, thể hiện sự khéo léo và cầu kỳ. Còn “sài peng” là các tua vải màu, đung đưa mỗi khi thiếu nữ xòe nhảy, như gió mơn man trên nền chàm trầm mặc.

Mỗi chiếc khăn, dù mất vài tuần hay vài tháng để hoàn thành trong những lúc nông nhàn, đều là kết tinh của niềm thương, của khát vọng, của những bản tình ca dệt giữa non cao.

t1235.jpg
Từ đôi tay bà, tay mẹ, nét văn hoá thêu khăn Piêu được lặng lẽ truyền trao - giữ hồn văn hoá thấm sâu qua từng thế hệ.

Khăn Piêu không chỉ là vật dụng để giữ ấm, che nắng, còn là minh chứng thầm lặng cho sự tinh tế và nết na của người con gái Thái. Đó là món quà thiêng liêng trong tình yêu đôi lứa, là kỷ vật không thể thiếu trong ngày cưới. Trước khi về nhà chồng, cô gái Thái thường chuẩn bị từ 20 đến 30 chiếc để dành tặng bố mẹ, anh em, họ hàng bên chồng. Số lượng và vẻ đẹp tinh xảo của từng tấm vải thêu chính là thước đo sự đảm đang, khéo tay và tấm lòng của nàng dâu mới.

Còn theo quan niệm xưa, cô gái Thái có thể vụng về chuyện nấu ăn nhưng không thể không biết dệt thổ cẩm, thêu khăn Piêu. Đó là minh chứng cho việc thấm nhuần “nết” của người con gái Thái - đó là sự nhẫn nại, tinh tế, yêu bản mường và biết giữ gìn nét đẹp truyền thống.

Rồi tôi tìm đến những người mẹ, người bà đã điểm sương mái tóc đang miệt mài giữ nghề. Ở đó, tôi thấy những buổi truyền dạy nghề thêu khăn cho lớp trẻ. Ánh mắt kiên nhẫn, bàn tay mềm mại uốn từng nét chỉ, tiếng nhắc nhở dịu dàng trong căn nhà sàn ấm cúng.

Bà Điêu Thị Xiêng, nghệ nhân ưu tú ở tổ dân phố Đêu 1, phường Nghĩa Lộ chia sẻ: Dạy thêu khăn không chỉ là dạy một cái nghề. Mà là dạy các con giữ lấy cái nết của người con gái Thái, dạy các con biết trân trọng di sản ông cha. Chừng nào con trẻ còn yêu khăn Piêu, chừng đó văn hóa mình còn sống.

Ngồi cạnh bà Xiêng, em Lường Quỳnh Trang - tổ dân phố Đêu 1, phường Nghĩa Lộ bẽn lẽn: Ban đầu em thấy rất khó, vì không quen nhìn mặt trái. Nhưng các bà, các mẹ dạy kỹ lắm, giờ em thêu được rồi. Thêu khăn xong, em thấy mình hiểu hơn về dân tộc, yêu bản làng mình hơn trước nhiều.

Để giá trị văn hóa của người Thái Mường Lò nói chung và khăn Piêu nói riêng mãi trường tồn với thời gian, chính quyền địa phương đã có nhiều chính sách cụ thể như: lập hồ sơ tri thức dân gian về trang phục Thái đen, xây dựng đề án công nhận khăn piêu là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tổ chức các lớp truyền dạy nghề ở bản làng văn hóa…

khaan.jpg

 

Đặc biệt, các sự kiện như: Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò, Tuần Văn hóa Du lịch Tây Bắc được tổ chức thường niên là dịp để chiếc khăn Piêu tỏa sáng không chỉ trong những điệu xòe lung linh, mà còn trong mắt du khách bốn phương. Từ chiếc khăn đội trên đầu ngày hội, đến món quà lưu niệm thủ công được du khách săn đón, khăn Piêu đang vượt khỏi ranh giới bản làng, vươn mình thành sản phẩm văn hóa độc đáo, mang trong đó cả ký ức và niềm tự hào của người Thái.

Dù được đội lên đầu khi dự hội, quấn quanh eo khi xòe nhảy hay trưng bày trong các cửa hàng lưu niệm, khăn Piêu vẫn là một phần của ký ức, của khát vọng và tình yêu bản mường. Nhờ tâm huyết của nghệ nhân, cùng sự quan tâm của chính quyền địa phương, sắc khăn Piêu vừa trầm lặng, vừa rực rỡ đang tiếp nối, gìn giữ và tỏa sáng như lời hẹn ước bền chặt về hồn cốt dân tộc giữa miền đất Mường Lò giàu bản sắc.

https://baolaocai.vn/sac-mau-khan-pieu-post883826.html

Nguồn: Thanh Chi (Báo Lào Cai điện tử), Thứ Hai ngày 06/10/2025 - 17:20 (GMT+7)

Tin Liên Quan

Lào Cai tạo đột phá trong phát triển văn học, nghệ thuật giai đoạn 2027 - 2031

Giai đoạn 2027 - 2031, tỉnh Lào Cai phấn đấu hỗ trợ đầu tư ít nhất 50 đề cương, bản thảo, công trình, dự án sáng tạo văn học, nghệ thuật có chất lượng; hình thành ít nhất 5 sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người Lào Cai.

Giữ mạch nguồn văn hóa Giáy ở Mường Hum

Nhắc đến Mường Hum, nhiều người nhớ ngay đến giai điệu da diết của ca khúc “Suối Mường Hum còn chảy mãi”, mang đậm âm hưởng dân ca Giáy.

Lào Cai tổ chức Tuần phim chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Từ ngày 22 đến 24/11, tại Rạp Chiếu phim Lào Cai sẽ diễn ra Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026, giới thiệu đến công chúng nhiều tác phẩm điện ảnh đặc sắc, giàu giá trị tư tưởng và nghệ thuật.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát...

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc.

Rực rỡ Lễ hội hoa dã quỳ xã Thượng Bằng La lần thứ nhất

Ngày 14/11, xã Thượng Bằng La tổ chức Lễ hội hoa dã quỳ lần thứ nhất năm 2026 tại Khu di tích lịch sử quốc gia đèo Lũng Lô, nhằm quảng bá hình ảnh, con người, bản sắc văn hóa địa phương và thu hút du khách.