Tình trạng tảo hôn ở Lào Cai đã giảm rõ rệt trong những năm gần đây. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh ghi nhận 835 trường hợp, song số ca phát sinh giảm mạnh qua từng năm: 7 tháng đầu năm 2025 chỉ còn 36 trường hợp, giảm 283 ca so với cả năm 2021. Hôn nhân cận huyết cũng được kiểm soát gần như triệt để, toàn tỉnh chỉ có một trường hợp vào năm 2022 và không tái diễn kể từ năm 2023. Những kết quả này đã góp phần nâng cao chất lượng dân số, giảm nguy cơ dị tật cũng như hệ lụy lâu dài đối với giống nòi.

Góp phần tạo nên kết quả trên là nỗ lực tuyên truyền đa kênh, bảo đảm phù hợp điều kiện địa hình phức tạp, dân cư phân tán và đặc thù văn hóa của từng nhóm dân tộc. Toàn tỉnh đã đăng tải hơn 1.510 tin, bài, in và phát hành 135.421 tờ rơi, pano, áp phích về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Nội dung truyền thông được thiết kế trực quan, dễ hiểu, tập trung nêu rõ tác hại của kết hôn sớm đối với sức khỏe, học tập và tương lai kinh tế của gia đình. Cùng với đó, hệ thống truyền thanh cơ sở, loa lưu động và các nền tảng mạng xã hội được khai thác tối đa để mở rộng tiếp cận, nhất là với đối tượng thanh thiếu niên.

Các hoạt động tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở cũng được đẩy mạnh, tạo chuyển biến rõ rệt trong cộng đồng. Hơn 6.614 hội nghị lồng ghép tập huấn, hướng dẫn kỹ năng tư vấn cho đội ngũ già làng, trưởng thôn, hội phụ nữ, thanh niên và người có uy tín ở các địa phương đã được tỉnh tổ chức. Sự tham gia của các lực lượng nòng cốt tại cơ sở giúp thông điệp tuyên truyền được truyền đạt bằng ngôn ngữ gần gũi, phù hợp văn hóa và có tính thuyết phục cao. Nhiều buổi tư vấn đã hỗ trợ các gia đình nhận diện sớm nguy cơ, kịp thời can thiệp các trường hợp kết hôn khi chưa đủ tuổi.

Tình trạng tảo hôn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm mạnh nhờ công tác truyền thông hiệu quả (Ảnh minh họa).

Một điểm nổi bật khác trong giai đoạn 2021 -2025 là việc duy trì trên 200 mô hình điểm về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Các mô hình được tổ chức linh hoạt theo điều kiện từng địa phương, từ câu lạc bộ thanh niên, nhóm cha mẹ đến tổ tự quản. Thông qua các buổi sinh hoạt định kỳ, người dân có cơ hội trao đổi, đối thoại về lựa chọn hôn nhân, chăm sóc sức khỏe sinh sản và các quy định pháp luật liên quan. Ở nhiều thôn bản, mô hình trở thành nền tảng để phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ tảo hôn, đồng thời hỗ trợ chính quyền trong theo dõi, tư vấn và vận động người dân.

Lực lượng người có uy tín cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển biến nhận thức của cộng đồng. Toàn tỉnh hiện có 2.288 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, được cung cấp thông tin thường xuyên và tham gia vào các hoạt động tuyên truyền. Với sự am hiểu phong tục và uy tín cá nhân, họ trở thành cầu nối quan trọng giữa chính quyền và người dân. Nhiều trường hợp tảo hôn được ngăn chặn thành công nhờ sự thuyết phục kịp thời từ già làng, trưởng họ hoặc các chức sắc tôn giáo tại địa phương.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021–2025 không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn tạo nền tảng lâu dài cho mục tiêu nâng cao chất lượng dân số, xây dựng cộng đồng khỏe mạnh và phát triển bền vững. Việc giảm tảo hôn góp phần cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em, giảm nguy cơ bệnh di truyền, đồng thời mở ra cơ hội học tập và nghề nghiệp tốt hơn cho thanh thiếu niên - đối tượng có tác động trực tiếp đến năng suất lao động và khả năng thoát nghèo của đồng bào vùng dân tộc thiểu số.

Để duy trì và mở rộng kết quả trong những năm tiếp theo, Lào Cai tiếp tục củng cố các mô hình điểm, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong tuyên truyền, đồng thời mở rộng hình thức đối thoại theo nhóm nhỏ tại các thôn, bản. Việc lồng ghép giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản và pháp luật hôn nhân vào trường học và hoạt động đoàn thể cũng là giải pháp quan trọng để nhằm hạn chế tảo hôn từ gốc. Trên cơ sở những chuyển biến tích cực đã đạt được, công tác giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống sẽ tiếp tục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, góp phần xây dựng môi trường xã hội ổn định, an toàn và bền vững./.