Actiso Sa Pa – khi liên kết bền vững trở thành “đòn bẩy” thoát nghèo cho người dân tộc thiểu số
Nhờ mô hình liên kết trồng và chế biến cây dược liệu Actiso, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Sa Pa đã chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh sang phát triển kinh tế bền vững, có đầu ra ổn định. Sự thay đổi này bắt nguồn từ việc phát huy giá trị bản địa, kết nối doanh nghiệp với người nông dân theo chuỗi giá trị.Trên những triền đồi của Sa Pa, màu xanh của những cánh đồng Actiso đang phủ kín, trở thành hình ảnh quen thuộc và là sinh kế chính của hàng trăm hộ dân. Từ chỗ chỉ trồng lúa một vụ với thu nhập không đáng kể, đến nay hơn 150 hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã có nguồn kinh tế ổn định khi tham gia chuỗi liên kết sản xuất Actiso trên diện tích 50 ha.
Các nông hộ trồng Actiso được hỗ trợ kĩ thuật và bao tiêu đầu ra.
Chị Hạng Thị La (dân tộc Mông) cho biết, mô hình mới giúp gia đình tăng thu nhập rõ rệt: “Nếu thu cả lá, cả cây, cả củ, cả hoa thì cái ruộng nhà tôi chắc cũng tầm khoảng 50 triệu đồng.”
Cũng như chị La, chị Giàng Thị Nhứ đã gắn bó với Actiso suốt 7-8 năm, chị Giàng Thị Nhứ chia sẻ: “Mức giá bao tiêu theo hợp đồng đã giúp gia đình mình ổn định, không còn phải đi làm thuê xa. Cây này lúc nhỏ thì khó làm, khó như mình nuôi trẻ con ấy, bây giờ lớn rồi thì đơn giản. Đến tháng 4 thu hết thì trồng tiếp bắp cải, tháng 7, tháng 8 lại trồng Actiso, chỉ cần ở nhà làm cũng đủ ăn”.
Thành công này xuất phát từ mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân), trong đó doanh nghiệp đóng vai trò kết nối, hỗ trợ kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. Theo ông Nguyễn Phú Trí, cán bộ Công ty TraphacoSapa: doanh nghiệp chủ động thị trường, hỗ trợ tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và luôn đồng hành cùng bà con trong suốt quá trình canh tác.
Actiso được đưa vào chế biến tại nhà máy.
Nhờ áp dụng tiêu chuẩn GACP-WHO, sản phẩm Actiso Sa Pa hiện được chế biến tại nhà máy hiện đại, phân phối trên cả nước và xuất hiện trên các kênh thương mại điện tử. Đặc biệt, đã có hai sản phẩm trở thành OCOP 5 sao đầu tiên của tỉnh Lào Cai, với tổng doanh thu từ chuỗi Actiso mỗi năm đạt khoảng 10 tỷ đồng.
Ông Đỗ Tiến Sỹ – Giám đốc TraphacoSapa, người vừa được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trao danh hiệu “Nhà khoa học của Nhà nông” năm 2025 – nhấn mạnh: “Mục tiêu của chuỗi liên kết không chỉ là lợi ích kinh tế mà còn là sự thay đổi trong nhận thức và đời sống cộng đồng. Ngoài tập huấn kỹ thuật, doanh nghiệp còn chia sẻ các kiến thức liên quan đến bình đẳng giới, truyền thông mạng xã hội, giúp phụ nữ tăng vai trò và tiếng nói trong gia đình”.
Không chỉ đem lại thu nhập, mô hình liên kết Actiso còn góp phần gìn giữ tri thức bản địa, nâng cao vị thế người phụ nữ dân tộc thiểu số, tạo nền tảng cho nông nghiệp hữu cơ và bền vững tại Sa Pa. Đây cũng là hướng đi phù hợp với triết lý phát triển của tỉnh Lào Cai: “Xanh – Hài hòa – Bản sắc – Hạnh phúc”.
Nhìn từ những cánh đồng Actiso xanh mướt ở Sa Pa, có thể thấy rõ sức sống của mô hình liên kết bền vững: gắn sản xuất với thị trường, kết nối người dân với doanh nghiệp và khai thác đúng tiềm năng bản địa. Câu chuyện Actiso không chỉ cho thấy hiệu quả kinh tế mà còn khẳng định con đường phát triển nông nghiệp dựa trên giá trị bản địa có thể trở thành nền tảng để các vùng cao bứt phá trong tương lai.
