Giữa tiết trời đầu đông trong trẻo của vùng cao Tây Bắc, chúng tôi trở lại khu vực Trạm Tấu cũ, nay thuộc các xã Hạnh Phúc, Phình Hồ của tỉnh Lào Cai. Dọc theo những con đường núi uốn lượn, thiên nhiên nơi đây đang từng ngày hồi phục sau mùa mưa bão. Trên nền xanh bạt ngàn của núi rừng, những cánh rừng Pơ mu hiện lên vững chãi, tràn đầy sức sống.

Pơ mu được ví là cây gỗ của trời.

Theo ông Lại Văn Quang, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu, đây là thành quả của hơn ba thập kỷ bền bỉ bảo vệ và gây trồng rừng. Từ khu rừng Hát Lìu, nơi có những cây Pơ mu hơn 30 năm tuổi, ông Quang dẫn chúng tôi len qua con đường rừng dài gần 5km. Trước mắt là những thân cây thẳng tắp, tán vươn cao, tỏa hương thơm dịu nhẹ – biểu tượng của sự hồi sinh và bền bỉ.

Ít ai biết rằng, đầu những năm 1990, vùng đất này từng đứng trước nguy cơ mất trắng rừng Pơ mu. Khi đó, khai thác gỗ diễn ra ồ ạt, cả hợp pháp lẫn trái phép, trong khi nhận thức về bảo vệ rừng còn hạn chế. Những cánh rừng cổ thụ dần thưa vắng, đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo tồn.

Năm 1992, kỹ sư lâm sinh Lại Văn Quang mang theo nhiệt huyết tuổi trẻ từ quê lúa Thái Bình lên vùng cao Tây Bắc. Trạm Tấu khi ấy là địa bàn đặc biệt khó khăn, thiếu thốn cả về hạ tầng lẫn điều kiện sống. Nhưng chính từ nơi gian khó ấy, ý tưởng bảo tồn Pơ mu đã được ươm mầm.

Không chấp nhận đánh mất loài cây quý, Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu đã mạnh dạn đề xuất dự án trồng bảo tồn Pơ mu – một quyết định được xem là táo bạo vào thời điểm đó. Pơ mu vốn là cây rừng già, sinh trưởng chậm, khó trồng, nhưng niềm tin vào giá trị lâu dài đã thôi thúc những người làm rừng kiên trì theo đuổi.

Những cây Pơ mu con được tìm kiếm từ rừng sâu, đem về ươm trồng. Năm 1994, 5ha Pơ mu đầu tiên được trồng thành công. Đến năm 1996, diện tích tăng lên 27ha. Dưới sự chăm sóc của người dân và cán bộ lâm nghiệp, những cây non bén rễ, sinh trưởng ổn định, góp phần giữ nước, giữ đất, cải thiện môi trường sinh thái.

Điểm sáng trong hành trình này là sự đồng hành của cộng đồng địa phương. Từ chỗ hoài nghi, người dân dần nhận ra lợi ích thiết thực của việc trồng và bảo vệ rừng. Tiêu biểu là giai đoạn 2002–2003 tại xã Tà Xi Láng – khu vực cao nhất và khó khăn nhất. Nhờ cách làm “cán bộ đi trước, người dân làm theo”, hơn 127ha rừng Pơ mu đã được trồng mới. Người dân không chỉ có thêm thu nhập từ tiền công trồng rừng mà còn thay đổi tư duy, xem rừng là tài sản quý cần gìn giữ lâu dài.

Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2016, khi những cây Pơ mu trồng hơn 20 năm bắt đầu cho quả. Từ nguồn hạt giống quý này, Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu đã chủ động ươm giống tại chỗ. Từ năm 2020 đến nay, mỗi năm đơn vị ươm từ 30.000 đến 50.000 cây giống, cung cấp cho nhiều địa phương, góp phần nhân rộng mô hình bảo tồn rừng quý.

Hiện nay, từ 53ha Pơ mu ban đầu, khu vực Trạm Tấu cũ đã duy trì và phát triển hơn 300ha rừng hỗn giao, trong đó Pơ mu chiếm tỷ lệ ưu thế với mật độ khoảng 300 cây/ha. Những cánh rừng này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn đóng vai trò quan trọng trong thích ứng với biến đổi khí hậu.

Xác định tuổi, ước tính sinh khối và trữ lượng carbon của cây.

Theo các chuyên gia, rừng Pơ mu là kho dự trữ carbon tự nhiên có giá trị lớn. Trong tương lai, khi thị trường tín chỉ carbon vận hành hiệu quả, những cánh rừng này có thể mang lại nguồn thu bền vững, tạo thêm động lực kinh tế cho công tác bảo vệ rừng.

Song song với đó, tỉnh Lào Cai đang thúc đẩy các mô hình khoán bảo vệ rừng, gắn trách nhiệm với quyền lợi của người dân. Khi sinh kế được cải thiện, người dân càng thêm gắn bó với rừng, coi việc bảo vệ rừng là bảo vệ chính cuộc sống của mình.

Hành trình hồi sinh rừng Pơ mu ở Lào Cai là minh chứng sinh động cho cách tiếp cận phát triển xanh, lấy bảo tồn làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm. Từ những cánh rừng được gìn giữ bằng niềm tin và sự kiên trì, một tương lai bền vững đang dần hiện hữu – nơi rừng xanh được bảo vệ, con người được hưởng lợi và thiên nhiên tiếp tục là điểm tựa cho sự phát triển lâu dài của vùng biên cương Tây Bắc.