Tàu cá của ngư dân Việt Nam hoạt động trên vùng biển Bình Định. Ảnh: Hồng Nhung

Áp lực đa chiều

Ngay trong những ngày cuối tháng 4, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tiến hành một phiên thảo luận cấp cao xoay quanh chủ đề bảo đảm an toàn và an ninh cho các tuyến đường thủy trong lĩnh vực hàng hải. Sáng kiến này do Bahrain-quốc gia giữ vai trò Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đề xuất, trong bối cảnh môi trường an ninh biển đang có nhiều biến động phức tạp. Chủ đề của phiên họp là “An toàn và bảo vệ các tuyến đường thủy trong lĩnh vực hàng hải”. Phiên họp do Bộ trưởng Ngoại giao Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani chủ trì, với sự tham gia của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải quốc tế Arsenio Dominguez cùng đại diện các quốc gia thành viên và nhiều chuyên gia.

Đáng chú ý tại phiên họp, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo, an ninh hàng hải toàn cầu đang trở thành một phép thử lớn đối với trật tự quốc tế hiện nay. Hàng loạt yếu tố như cướp biển, các hoạt động khủng bố, cạnh tranh địa chính trị cũng như những hành động cản trở quyền tự do hàng hải đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với hòa bình và ổn định quốc tế. Những nhận định này phản ánh một thực tế rằng, không gian biển, vốn được coi là huyết mạch của thương mại toàn cầu, đang chịu tác động đồng thời từ nhiều nguồn rủi ro. Các tuyến vận tải chiến lược không chỉ là nơi trung chuyển hàng hóa và năng lượng, mà còn trở thành điểm giao thoa của lợi ích địa chính trị, nơi các hành vi đơn phương có thể nhanh chóng gây hiệu ứng lan tỏa ra toàn bộ hệ thống kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh đó, người đứng đầu Liên hợp quốc kêu gọi cộng đồng quốc tế cần ưu tiên bảo đảm an toàn cho đội ngũ thuyền viên, duy trì dòng chảy hàng hải không bị gián đoạn, đồng thời tôn trọng đầy đủ các quy định của luật pháp quốc tế liên quan đến quyền đi lại trên biển. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại và kiềm chế, coi đây là nền tảng để xử lý các tranh chấp một cách hòa bình và bền vững.

Quan điểm này nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ các quốc gia tham dự. Nhiều ý kiến cho rằng, các xung đột đang diễn ra tại một số khu vực đã và đang tạo ra những thách thức nghiêm trọng đối với các tuyến vận tải biển trọng yếu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lưu thông hàng hóa, mà còn tác động trực tiếp tới an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng toàn cầu và triển vọng tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia. Các đại biểu cũng thống nhất, việc bảo đảm các tuyến hàng hải quốc tế hoạt động an toàn, thông suốt là điều kiện tiên quyết để duy trì ổn định kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, bất kỳ sự gián đoạn nào tại các “điểm nghẽn” hàng hải đều có thể kéo theo hệ lụy dây chuyền, từ giá năng lượng đến chi phí vận tải và lạm phát.

Không dừng lại ở đó, các quốc gia còn nhấn mạnh nhu cầu tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này. Việc chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển, bảo vệ tàu thương mại và bảo đảm an toàn cho thuyền viên được xem là những trụ cột quan trọng để ứng phó với các thách thức hiện nay. Song song với đó, việc tôn trọng quyền tự do hàng hải và hàng không tiếp tục được khẳng định là nguyên tắc cơ bản không thể bị xâm phạm.

Luật pháp quốc tế-nền tảng kiểm soát khủng hoảng trên biển

Trong dòng chảy chung của các quan điểm tại phiên thảo luận, phát biểu của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng đã làm rõ thêm cách tiếp cận dựa trên luật pháp quốc tế đối với vấn đề an ninh hàng hải. Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng bày tỏ quan ngại sâu sắc trước những diễn biến phức tạp đang xảy ra tại các tuyến vận tải biển chiến lược, đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz.

Theo đánh giá của đại diện Việt Nam, tình hình hiện nay không chỉ đặt ra nguy cơ đối với hòa bình và ổn định quốc tế, mà còn tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng toàn cầu và sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia, trong đó có các nước đang phát triển. Điều này cho thấy các thách thức an ninh hàng hải không còn là vấn đề khu vực, mà đã trở thành mối quan tâm mang tính toàn cầu. Bên cạnh yếu tố kinh tế, khía cạnh nhân đạo cũng được nhấn mạnh. Những căng thẳng leo thang tại các điểm nóng hàng hải có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của tàu thuyền và thuyền viên, những người đang hoạt động trong điều kiện tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận một cách toàn diện, không chỉ dưới góc độ an ninh, mà còn ở khía cạnh bảo vệ con người.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định, quyền tự do hàng hải và hàng không, bao gồm quyền qua lại an toàn, liên tục và không bị cản trở qua các eo biển quốc tế, cần được tôn trọng. Nguyên tắc này phải được thực hiện phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh mọi hoạt động trên biển và đại dương.

 Việt Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu các quốc gia thành viên cần diễn giải và áp dụng Công ước một cách nhất quán, thiện chí và không mang tính lựa chọn. Điều này đồng nghĩa với việc các quyền và nghĩa vụ phải được thực hiện song hành, tránh tình trạng áp dụng tùy tiện hoặc vì lợi ích cục bộ.

Một nội dung nổi bật khác là thông điệp về việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình tiếp tục được khẳng định như một nguyên tắc cốt lõi. Theo đó, mọi khác biệt cần được xử lý trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đồng thời bảo đảm tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia. Đây là nền tảng để duy trì trật tự dựa trên luật lệ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng. Cùng với đó, lời kêu gọi kiềm chế và tránh các hành động đơn phương có thể làm leo thang căng thẳng đã được đưa ra một cách rõ ràng. Việt Nam ủng hộ việc thúc đẩy đối thoại và các biện pháp ngoại giao nhằm xây dựng lòng tin giữa các bên liên quan, qua đó hướng tới những giải pháp bền vững và lâu dài.

Không chỉ dừng lại ở cấp độ quốc gia, vai trò của các cơ chế đa phương cũng được đề cao. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cùng các tổ chức chuyên môn như Tổ chức Hàng hải quốc tế được xem là những thiết chế quan trọng trong việc điều phối nỗ lực chung nhằm bảo đảm an ninh hàng hải. Bên cạnh đó, các sáng kiến khu vực phù hợp với Chương VIII của Hiến chương Liên hợp quốc cũng được khuyến khích, nhằm thúc đẩy đối thoại và tăng cường hợp tác.

Có thể thấy, an ninh hàng hải đang đứng trước những thách thức mang tính cấu trúc, đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều và sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia. Khi các tuyến vận tải biển tiếp tục đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu, việc bảo đảm chúng vận hành an toàn, thông suốt không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là vấn đề chiến lược gắn liền với ổn định quốc tế.

Trong thời gian tới, nếu các yếu tố gây bất ổn không được kiểm soát hiệu quả, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và leo thang căng thẳng trên biển có thể tiếp tục gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng quốc tế trong việc củng cố các khuôn khổ pháp lý, tăng cường hợp tác và duy trì đối thoại, nhằm ngăn chặn những kịch bản tiêu cực có thể ảnh hưởng sâu rộng đến hòa bình và phát triển toàn cầu./.

https://www.bienphong.com.vn/luat-phap-quoc-te-truoc-ap-luc-da-chieu-tren-bien-post503276.html