Lào Cai là tỉnh biên giới có địa hình nhiều đồi núi, dân cư phân bố không đồng đều và tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Bên cạnh những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, tại một số địa bàn vùng cao vẫn tồn tại những tập quán lạc hậu ảnh hưởng đến chất lượng dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là những vấn đề đặt ra nhiều thách thức đối với công tác nâng cao dân trí, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực tại địa phương.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng gắn với xây dựng đời sống văn hóa mới ở khu vực biên giới. Bên cạnh nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và an ninh biên giới, các đơn vị biên phòng tích cực tham gia giải quyết những vấn đề xã hội ngay từ cơ sở, góp phần tạo chuyển biến trong nhận thức và hành động của người dân.

Một trong những mô hình tiêu biểu là chương trình “Bộ đội Biên phòng Lào Cai đồng hành cùng thôn bản nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”. Thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng, tuyên truyền pháp luật và đối thoại trực tiếp với người dân, cán bộ biên phòng đã giúp đồng bào hiểu rõ những hệ lụy của việc kết hôn sớm và kết hôn cận huyết đối với sức khỏe giống nòi, chất lượng dân số cũng như tương lai của mỗi gia đình. Cách làm gần dân, sát dân đã góp phần tháo gỡ những rào cản về nhận thức, từng bước thay đổi các tập quán tồn tại từ nhiều năm trước.

Tuyên truyền về phòng chống tảo hôn thông qua hình thức sân khấu hóa của cán bộ, chiến sỹ đồn biên phòng xã Y Tý.

Cùng với công tác bài trừ hủ tục, việc chăm lo cho trẻ em vùng biên cũng được triển khai bằng những hoạt động thiết thực. Mô hình “Mẹ đỡ đầu” đã trở thành điểm tựa cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn. Hiện nay, Bộ đội Biên phòng tỉnh đang trực tiếp hỗ trợ 46 học sinh có hoàn cảnh khó khăn tại các xã Y Tý và Bát Xát, giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình và đồng hành, động viên các em vươn lên trong học tập, hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.

Các hoạt động xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tại khu vực biên giới tiếp tục được quan tâm thực hiện. Các đơn vị biên phòng duy trì cảnh quan doanh trại xanh, sạch, đẹp, tích cực phối hợp tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ phục vụ Nhân dân. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng biên phòng đã tổ chức 15 buổi biểu diễn và giao lưu văn hóa với hơn 5.200 lượt người tham gia. Những hoạt động này đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân và góp phần tăng cường đoàn kết quân - dân, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh ở khu vực biên giới.

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng được xác định là giải pháp quan trọng để tạo chuyển biến bền vững. Khi người dân hiểu pháp luật, họ có điều kiện bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời chủ động tham gia cùng lực lượng chức năng trong bảo vệ an ninh, trật tự địa bàn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai đã tổ chức 307 buổi tuyên truyền tại các thôn, bản giáp biên với gần 18.000 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền tập trung vào Luật Biên phòng Việt Nam và các quy định liên quan đến quản lý, bảo vệ biên giới, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân đối với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia.

Cán bộ, chiến sỹ Ban Chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh thực hiện tuyên truyền pháp luật tại thôn biên giới Ngải Trồ, xã Y Tý.

Trong thời gian tới, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai tiếp tục triển khai các phong trào thi đua hướng về cơ sở, trong đó tập trung thực hiện hiệu quả các chương trình “Chung tay vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau” và “Xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời”. Việc xây dựng các mô hình điểm tại Si Ma Cai, Y Tý và nhiều địa bàn biên giới khác tạo cơ sở để nhân rộng những cách làm hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và nhận thức pháp luật cho người dân./.