Bộ trưởng Ngoại giao các quốc gia thành viên ASEAN tại hội nghị. Ảnh: ASEAN

Ưu tiên đoàn kết và tự cường

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) diễn ra trong tuần này tại Philippines tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu củng cố đoàn kết, nâng cao tự cường và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động khó lường. Đây không chỉ là hội nghị thường niên nhằm rà soát kết quả hợp tác, mà còn được xem là dịp để các nước thành viên thống nhất những định hướng chiến lược trong giai đoạn môi trường an ninh và kinh tế quốc tế có nhiều thay đổi.

Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Ma. Theresa P. Lazaro cho rằng, những quyết định được đưa ra tại hội nghị sẽ góp phần định hình tương lai của khu vực. Để cùng hướng tới tương lai chung, ASEAN không chỉ cần dự báo chính xác các xu hướng đang hình thành, mà còn phải phát huy tinh thần đoàn kết, cùng vượt qua những thách thức ngày càng phức tạp.

Thông điệp này phản ánh nhận thức chung của các nước thành viên về yêu cầu tăng cường sức mạnh nội khối trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng tác động sâu rộng đến khu vực.

Đáng chú ý trong phiên họp toàn thể, các Bộ trưởng Ngoại giao đánh giá tích cực kết quả hợp tác trong 7 tháng đầu năm 2026, đồng thời thống nhất tiếp tục triển khai các cam kết đã đạt được tại Hội nghị cấp cao lần thứ 48, đẩy nhanh xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN và hiện thực hóa các ưu tiên của Năm Chủ tịch năm 2026.

Đặc biệt, các Bộ trưởng đều nhất trí rằng, ưu tiên hàng đầu hiện nay là củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường và tiếp tục phát huy vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực. Theo đánh giá của các nước thành viên, chỉ khi duy trì được sự thống nhất và khả năng tự chủ, ASEAN mới có thể thích ứng hiệu quả trước những biến động ngày càng phức tạp của môi trường quốc tế.

Trên tinh thần đó, các nước cam kết triển khai đồng bộ Tuyên bố của lãnh đạo cấp cao về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông trên cả 3 trụ cột nhằm góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và giảm tác động đối với đời sống người dân. Bên cạnh đó, hội nghị tiếp tục khẳng định quyết tâm hỗ trợ Timor Leste đẩy nhanh tiến trình hội nhập, đồng thời thống nhất mở rộng quan hệ đối ngoại theo hướng vừa làm sâu sắc hợp tác với các đối tác hiện có, vừa phát triển quan hệ với những đối tác mới. Trong khuôn khổ này, các Bộ trưởng nhất trí tiếp nhận Thổ Nhĩ Kỳ trở thành đối tác đối thoại thứ 12 của ASEAN.

Thay mặt đoàn Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang đề xuất 4 định hướng nhằm tiếp tục củng cố đoàn kết và liên kết khu vực. Theo đó, Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đề cao các nguyên tắc nền tảng của ASEAN, thúc đẩy đối thoại và hợp tác để xử lý các thách thức chung; tăng cường hội nhập kinh tế thông qua Khung an ninh kinh tế của ASEAN nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động bên ngoài; phát triển cộng đồng lấy người dân làm trung tâm, phát huy sức mạnh của sự đa dạng; đồng thời tiếp tục củng cố tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt.

Quang cảnh một phiên họp hẹp tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) diễn ra tại Philippines. Ảnh: ASEAN

Vai trò trung tâm của ASEAN trước những thách thức khu vực

Nếu phiên họp toàn thể tập trung vào định hướng phát triển nội khối, thì các phiên họp hẹp và tham vấn không chính thức mở rộng phản ánh rõ hơn cách tiếp cận của ASEAN đối với những vấn đề an ninh nổi bật của khu vực. Trong bối cảnh môi trường chiến lược tiếp tục biến động, các Bộ trưởng đều cho rằng, ASEAN cần duy trì vai trò dẫn dắt đối thoại, tăng cường xây dựng lòng tin và thúc đẩy các giải pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Đánh giá về tình hình thế giới và khu vực, hội nghị nhận định, cục diện quốc tế đang trải qua những thay đổi sâu sắc dưới tác động của phân mảnh địa chính trị, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và sự gia tăng của các thách thức an ninh phi truyền thống. Những diễn biến này không chỉ ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định khu vực, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu của từng quốc gia cũng như của cả ASEAN. Trong bối cảnh đó, các Bộ trưởng tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế và các cơ chế đa phương, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong thúc đẩy đối thoại, thu hẹp khác biệt và tăng cường hợp tác ứng phó với các thách thức chung.

Về vấn đề biển Đông, nhiều nước tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì tự do hàng hải và hàng không, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Đây tiếp tục được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để duy trì hòa bình, ổn định và bảo đảm các lợi ích hợp pháp của các quốc gia trong khu vực.

Trước những diễn biến phức tạp tại Trung Đông, các Bộ trưởng cũng thông qua tuyên bố chung kêu gọi các bên kiềm chế, thúc đẩy đối thoại và giải pháp hòa bình, bảo vệ dân thường cũng như các công trình hạ tầng dân sự, đồng thời bảo đảm tự do, an ninh và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz. Động thái này cho thấy, ASEAN ngày càng quan tâm hơn tới các biến động bên ngoài khu vực có khả năng tác động trực tiếp tới an ninh năng lượng, thương mại và chuỗi cung ứng của Đông Nam Á.

Đối với Myanmar, các Bộ trưởng tái khẳng định, quốc gia này vẫn là một bộ phận không thể tách rời của ASEAN, đồng thời tiếp tục coi Đồng thuận năm điểm là cơ sở định hướng các nỗ lực can dự. Hội nghị ghi nhận một số diễn biến tích cực gần đây và kết quả cuộc gặp không chính thức giữa các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và Myanmar, đồng thời bày tỏ mong muốn Myanmar tiếp tục đạt được những tiến triển cụ thể trên thực địa.

Phát biểu tại các phiên họp, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho rằng, ASEAN cần chủ động thích ứng với những thay đổi của môi trường khu vực, đồng thời ủng hộ cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với Myanmar nhằm thúc đẩy hòa giải, đối thoại bao trùm và hỗ trợ quốc gia này giải quyết các khó khăn kinh tế-xã hội trước mắt. Liên quan đến biển Đông, Thứ trưởng nhấn mạnh, ASEAN cần tiếp tục kiên trì lập trường nguyên tắc, bảo đảm mọi tranh chấp được giải quyết bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS năm 1982. Việt Nam khẳng định, sẽ tiếp tục cùng các nước thành viên thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC), đồng thời phối hợp với Trung Quốc thúc đẩy sớm hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở biển Đông (COC) theo hướng hiệu lực, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế.

Nhìn chung, ASEAN đang tiếp tục ưu tiên củng cố đoàn kết nội khối song song với việc nâng cao năng lực ứng phó trước những biến động bên ngoài. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và các thách thức an ninh ngày càng đan xen, việc duy trì vai trò trung tâm, phát huy đồng thuận và tăng cường hiệu quả các cơ chế hợp tác sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định để ASEAN giữ vững vị thế là nhân tố thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực./.

 https://www.bienphong.com.vn/asean-cung-co-doan-ket-truoc-bien-dong-khu-vuc-post505869.html