Trong đời sống của người Tày, Kin khẩu mẩu (ăn cơm mới) là phong tục được thực hiện tại các gia đình khi có lúa nếp non mới thu hoạch. Người dân làm cốm, dâng lễ lên tổ tiên, thổ công và các vị thần linh theo tập quán của gia đình, thể hiện lòng biết ơn và mong ước cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi.

Trong khi đó, Then pang mẩu (Then cốm mới) là nghi lễ do thầy Then chủ trì, có sự tham gia của các con nuôi và những người thực hành nghi lễ. Nghi lễ gắn với việc đón hồn mẹ lúa, dâng lễ lên tổ tiên, tổ Then và bày tỏ lòng tri ân đối với các đấng linh thiêng.

Chính sự gắn bó giữa sản vật, phong tục và nghi lễ tạo nên chiều sâu cho văn hóa cốm ở Hợp Thành.

Nếu hạt cốm gợi nhắc mùa vàng và thành quả lao động, Then pang mẩu lại mở ra câu chuyện về thế giới tinh thần, về lòng biết ơn và khát vọng cuộc sống đủ đầy của người dân. Đây là chất liệu quan trọng để địa phương xây dựng dấu ấn riêng cho lễ hội, thay vì chỉ dừng ở hoạt động giới thiệu, thưởng thức sản vật.

Năm 2019, thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận giá trị văn hóa của thực hành Then, đồng thời cho thấy vai trò quan trọng của các thầy Then và cộng đồng trong việc duy trì, trao truyền di sản qua các thế hệ.

Theo kế hoạch, sáng 17/10/2026, nghi lễ Then pang mẩu được thực hành tại nhà thầy Then Ngô Văn Vương, thôn Cáng. Sáng 18/10, một số trường đoạn tiêu biểu sẽ được lựa chọn trình diễn tại nhà văn hóa xã sau lễ dâng hương tại Đền Tượng.

Quá trình chuẩn bị có sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, các nhà nghiên cứu, đạo diễn, thầy Then và những người am hiểu văn hóa địa phương, nhằm giới thiệu những nét đặc sắc của nghi lễ, đồng thời tôn trọng phong tục và ý nghĩa tâm linh vốn có.

Bản sắc văn hóa ở Hợp Thành còn được tạo nên từ sự đa dạng của cộng đồng các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn. Trong chương trình Lễ hội Cốm năm 2026, văn hóa người Tày với nghi lễ Then pang mẩu được đặt bên cạnh tiếng nhạc cụ truyền thống của người Dao đỏ, điệu múa dân gian của người Xá Phó, trang phục truyền thống và những màn múa xòe cộng đồng.

Tối 17/10, chương trình trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc và múa xòe sẽ mở đầu chuỗi hoạt động văn nghệ.

Sáng 18/10, chương trình nghệ thuật chào mừng tiếp tục với các tiết mục hòa tấu nhạc cụ dân tộc, múa dân gian và ca múa về quê hương. Mỗi loại hình mang một sắc thái riêng, góp phần giới thiệu diện mạo văn hóa phong phú của Hợp Thành qua âm nhạc, trang phục và nghệ thuật trình diễn.

Điểm đáng chú ý là các giá trị ấy được giới thiệu thông qua chính những người đang gìn giữ và thực hành văn hóa tại địa phương. Các nghệ nhân, thầy Then, đội văn nghệ và người dân trực tiếp tham gia chuẩn bị, tập luyện, biểu diễn. Dù bận rộn với công việc mùa vụ, họ vẫn dành thời gian cho ngày hội, góp phần duy trì mối liên hệ giữa di sản với đời sống thường ngày.

Phát huy đúng những chất liệu ấy sẽ giúp địa phương vừa gìn giữ di sản, vừa tạo thêm sức hấp dẫn cho các hoạt động văn hóa, du lịch, đưa bản sắc Hợp Thành đến gần hơn với du khách.

https://baolaocai.vn/noi-hat-com-ket-tinh-ban-sac-van-hoa-post911968.html