Tại thôn Khuôn La, xã Yên Bình, nghệ nhân Nịnh Thị Từ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ dân ca Cao Lan, đã dành nhiều tâm huyết gìn giữ và trao truyền những làn điệu Sình Ca truyền thống. Với bà, những câu hát không đơn thuần là lời ca trong sinh hoạt cộng đồng, mà còn chứa đựng phong tục, tập quán, tâm tư và đời sống tinh thần của người Cao Lan qua nhiều thế hệ.

Tình yêu Sình Ca của bà Nịnh Thị Từ bắt đầu từ thuở nhỏ, khi được nghe các bà, các mẹ hát và truyền dạy dân ca của dân tộc mình. Những câu hát mộc mạc, ngọt ngào dần trở thành một phần ký ức, gắn bó với bà suốt cuộc đời. Khi những người đi trước tuổi cao, sức yếu, bà càng trăn trở trước nguy cơ các làn điệu cổ mai một nếu không có người tiếp nối.

Từ vốn dân ca được trao truyền, bà Từ tiếp tục học hỏi, ghi nhớ và truyền dạy cho lớp trẻ. Câu lạc bộ dân ca Cao Lan do bà làm chủ nhiệm tập hợp những người yêu văn hóa dân tộc, cùng luyện tập, gìn giữ các làn điệu Sình Ca và duy trì hoạt động văn nghệ trong cộng đồng.

Điều bà Từ mong muốn là duy trì hoạt động câu lạc bộ, khơi dậy tình yêu, sự gắn bó của thế hệ trẻ với văn hóa Cao Lan. Theo bà, văn hóa chỉ thực sự được bảo tồn khi có người biết, người hiểu và tự nguyện tiếp nối. Vì thế, việc truyền dạy không dừng ở học thuộc lời ca, giai điệu, mà còn phải giúp thế hệ trẻ hiểu ý nghĩa của những câu hát trong đời sống văn hóa dân tộc.

Cùng trăn trở về việc tiếp nối văn hóa truyền thống, bà Nông Thị Vẻ, xã Lâm Thượng, luôn dành tâm sức gìn giữ những giá trị văn hóa Tày. Dù đã gần 80 tuổi, bà vẫn miệt mài truyền dạy làn điệu Khắp Cọi, hướng dẫn đội văn nghệ thôn luyện tập các tiết mục mang bản sắc dân tộc và đến trường học giới thiệu văn hóa Tày cho thế hệ trẻ.

Với bà Vẻ, Khắp Cọi là một hình thức diễn xướng dân gian, là tiếng lòng của người Tày, gắn với đời sống lao động, sinh hoạt và các mối quan hệ trong cộng đồng. Qua lời hát, người nghe có thể cảm nhận tình cảm, cách ứng xử và quan niệm sống của người xưa. Bởi vậy, nếu lớp trẻ không được tiếp cận, không biết hát và không hiểu ý nghĩa của Khắp Cọi, những giá trị được gìn giữ qua nhiều đời sẽ đứng trước nguy cơ bị lãng quên.

Từ suy nghĩ ấy, bà đến các trường học truyền dạy Khắp Cọi, hướng dẫn học sinh cách vấn khăn, mặc trang phục truyền thống. Những việc làm giản dị ấy giúp văn hóa dân tộc hiện diện trong môi trường học đường, để các em biết đến di sản qua lời kể và có cơ hội trực tiếp thực hành.

Ở vùng văn hóa Mường Lò, nghệ nhân Hoàng Thị Văn góp phần gìn giữ những giá trị đặc sắc của văn hóa Thái, nhất là các điệu xòe cổ, phong tục và lễ nghi truyền thống. Với vốn hiểu biết sâu về văn hóa dân tộc, bà có nhiều đóng góp trong việc tư vấn, hướng dẫn chuyên môn cho các chương trình nghệ thuật tái hiện bản sắc văn hóa Thái.

Dấu ấn của bà được thể hiện tại Chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu”. Với vai trò cố vấn chuyên môn, bà góp phần giúp chương trình tái hiện những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, từ các điệu xòe đến những giá trị gắn với phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng.

Để đưa văn hóa truyền thống lên sân khấu, bên cạnh yêu cầu về nghệ thuật biểu diễn, việc hiểu đúng tinh thần, động tác và ý nghĩa của từng điệu xòe cũng rất quan trọng. Đây chính là phần việc đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm và sự am hiểu văn hóa của những người gắn bó lâu năm với di sản như bà Văn.

Không chỉ tham gia cố vấn các chương trình nghệ thuật, nghệ nhân Hoàng Thị Văn còn mở các lớp truyền dạy văn hóa Thái cho thế hệ trẻ. Qua đó, những điệu xòe cổ, phong tục, lễ nghi được trao truyền trực tiếp, giúp người trẻ tiếp cận di sản từ những người am hiểu. Việc kết hợp truyền dạy trong cộng đồng với tái hiện văn hóa trên sân khấu cũng góp phần đưa các giá trị truyền thống đến với đông đảo công chúng.

Từ những câu hát Sình Ca, làn điệu Khắp Cọi đến các điệu xòe cổ của người Thái, mỗi người phụ nữ có một cách làm riêng nhưng cùng chung mong muốn gìn giữ bản sắc dân tộc. Họ vừa thực hành, vừa truyền dạy, kết nối kinh nghiệm của thế hệ đi trước với sự tiếp nhận của thế hệ hôm nay.

Di sản văn hóa dân tộc cần được gìn giữ thông qua thực hành, được cất lên trong lời ca, thể hiện trong điệu múa, trang phục và sinh hoạt thường ngày; cần có người trao truyền và người tiếp nhận. Bằng tâm huyết cùng những việc làm thiết thực, bền bỉ, những người phụ nữ vùng cao đang góp phần nối dài mạch nguồn văn hóa dân tộc, để các giá trị được cha ông vun đắp tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và phát huy trong cuộc sống hôm nay và mai sau.

https://baolaocai.vn/phu-nu-vung-cao-va-su-menh-gin-giu-di-san-post912420.html