Cũng phải hẹn dăm bảy bận chúng tôi mới được gặp ông Nguyễn Văn Quyến, người sáng lập và giờ đây là Giám đốc HTX mỹ nghệ Hoa Mai, có trụ sở tại phường Phố Mới, thành phố Lào Cai. Số là độ này ông Quyến bận rộn với việc chuẩn bị đón nhận danh hiệu Nghệ nhân ưu tú do Chủ tịch nước phong tặng- tước hiệu mà cả đời cầm “cưa, đục” ông luôn phấn đấu.

Phòng làm việc của Giám đốc được bố trí chung với gian hàng trưng bày các sản phẩm đồ mộc mỹ nghệ, chỉ thoáng nhìn qua đã thấy hình ảnh về những người cựu binh được ông Quyến treo ở nơi trang trọng nhất. Trong câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của mình, ông Quyến luôn nhắc tới hình ảnh người lính, những năm tháng chiến đấu của mình tại chiến trường chống Mỹ. “Khó khăn nhất là sự hy sinh thân mình, chúng tôi đã vượt qua, nên trên thương trường người cựu binh luôn quyết đoán, đương đầu với khó khăn chứ không quay lưng”, ông Quyến trầm ngâm.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyến, hướng dẫn người lao động các thao tác kỹ thuật.

Năm 2003, trong một lần đi thăm người bạn chiến trường tại thành phố Lào Cai, ông Nguyễn Văn Quyến bỗng “bén duyên” với miền đất này dù mới tới lần đầu. Có khá nhiều người thân can ngăn vì cho rằng ông Quyến “cứng tuổi” rồi, nhưng ông vẫn quyết thành lập HTX mỹ nghệ Hoa Mai chuyên sản xuất, kinh doanh đồ mộc mỹ nghệ.

Vậy là bao nhiêu tâm huyết, kinh nghiệm và tinh hoa nghề của nghệ nhân làng mộc truyền thống trứ danh Vân Hà, huyện Đông Anh, Hà Nội, ông Quyến đều trổ hết trên miền đất mới này.

Cái khó là ở miền núi, nghề mỹ nghệ truyền thống là cái gì đó rất mới lạ nên lao động chính, thợ lành nghề của HTX ông Quyến đều phải tuyển từ các làng nghề vùng xuôi.

Để có đội ngũ thợ lãnh nghề kế cận, ngay sau khi ổn định sản xuất, HTX mỹ nghệ Hoa Mai bắt tay ngay vào chiêu sinh các lớp đào tạo nghề mỹ nghệ. Nhưng HTX cũng chỉ thực sự thu hút được nhân tài khi luôn hứa hẹn sẽ sử dụng và tạo điều kiện ra nhập đội ngũ xã viên cho những học viên có kết quả học tập khá.

Có mặt tại xưởng hoàn thiện các sản phẩm mộc mỹ nghệ của HTX, điều làm tôi ấn tượng ngay từ phút đầu tiên là đôi bàn tay thoăn thoắt của nhân công Nguyễn Thị Dung (sinh 1988), trú tại xã Vạn Hòa, thành phố Lào Cai. Chị Dung theo học nghề mộc được hơn 3 năm nhưng đã có sự tiến bộ rõ rệt, kỹ nghệ trạm trổ không kém các chị trong tổ thợ như chị Vũ Thị Hường (sinh 1979), chị Đỗ Thị Vân (sinh 1971) là bao, thậm chí khiến cánh đàn ông cũng phải ngưỡng mộ.

Nghề mộc mỹ nghệ đến với chị Dung khá tự nhiên, trong một lần tham xưởng mộc, nhìn những người thợ thực hiện các đường nét tinh xảo trên mặt gỗ mà chị xin mê luôn và xin “sống chết” xin được học nghề.

Chị Dung tâm sự rằng, xã Vạn Hòa nơi chị sống có nghề trồng rau nổi tiếng, người làm nông vừa nhàn nhã vừa lại có thu nhập cao nhưng đã “trót yêu” nghề mỹ nghệ rồi là quyết tâm theo.

Xã viên làm chủ trình độ tay nghề và công việc.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Quyến có một nguyên tắc lớn là không bao giờ giấu nghề, sẵn sàng truyền dạy hết những kinh nghiệm, tinh hoa nghề của riêng mình hun đúc nên.

Nhiều người sau một vài năm được đào tạo vững tay nghề ở HTX mỹ nghệ Hoa Mai đã mở cơ sở sản xuất, cửa hàng kinh doanh riêng và đã có những thành công đáng kể, ông Quyến luôn là người đầu tiên đến chúc mừng.

Nhưng không phải ai cũng lựa chọn như vậy, đến nay đã có gần 30 lao động đăng ký gắn bó với HTX lâu dài khi chính thức trở thành xã viên của đơn vị. Hằng ngày họ vẫn hăng say làm việc, sáng tạo miệt mài, họ tự hứa với bản thân rằng không hoàn toàn vì thu nhập mà còn là uy tín, vì sự lớn mạnh của HTX mỹ nghệ Hoa Mai nơi họ đang vun đắp.

Đó là những cái tên như anh Văn Văn Huy (sinh năm 1984), trú tại xã Vạn Hòa, thành phố Lào Cai; anh Vũ Mạnh Hùng (sinh 1984) trú tại xã Xuân Giao, Bảo Thắng; anh Phạm Xuân Luận (sinh 1973), trú tổ 5, phường Bình Minh, thành phố Lào Cai; anh Đỗ Văn Hiển (sinh 1981), trú tại phường Xuân Tăng, thành phố Lào Cai…

Vẫn còn những khó khăn về nguồn lực nhưng Ban quản trị HTX vẫn quyết định xây dựng thêm hàng loạt phòng nghỉ và các công trình phụ trợ ngay tại khu vực sản xuất, kinh doanh để hỗ trợ người lao động.

Sau gần 10 năm xây dựng và trưởng thành, năm 2012, Luật HTX sửa đổi có hiệu lực đã thôi thúc Ban quản trị HTX mỹ nghệ Hoa Mai đổi mới mô hình quản lý và tổ chức hoạt động theo hướng giao quyền làm chủ nhiều hơn cho người lao động và xã viên. Hướng phân phối lợi ích cũng được tổ chức khoa học hơn thông qua chế độ giao khoán, đánh giá chất lượng, hàm lượng sáng tạo trong mỗi sản phẩm.

Việc điều hành của Ban quản trị, Ban kiểm sát cũng linh hoạt và hiệu quả hơn khi hoạt động theo mô hình mới, nhất là trong việc quyết đáp các vấn đề lớn của đơn vị kinh tế tập thể. Hiệu ứng đã hiện rõ ngay sau khi đổi mới, HTX đã đủ nguồn lực để thuê hàng nghìn m2 đất tại Khu công nghiệp Bắc Duyên Hải phục vụ việc mở rộng sản xuất.

Để đảm bảo sản phẩm có sức cạnh tranh mạnh, mới đây HTX mỹ nghệ Hoa Mai đã dành phần lớn lợi tức hàng năm để đầu tư thiết bị công nghệ hiện đại như lò sấy hơi nước, máy đục sản phẩm CNC, máy xẻ gỗ bán tự động, xe nâng nguyên liệu và hàng chục máy móc chuyên dùng để giải phóng sức lao động thủ công.

Sản phẩm của HTX mỹ nghệ Hoa Mai hôm nay đã khẳng định được chỗ đứng vững chắc trên thị trường.

Hơn 10 năm tuổi, sản phẩm của HTX mỹ nghệ Hoa Mai hôm nay đã khẳng định được chỗ đứng vững chắc trên thị trường, trong đó có một lượng lớn sản phẩm được xuất khẩu qua thị trường Trung Quốc. Doanh thu hàng năm của HTX mỹ nghệ Hoa Mai đã đạt con số hàng chục tỷ đồng, HTX trở thành địa chỉ tin cậy, chỗ dựa bền vững cho nhiều lao động và xã viên.

Hội nhập quốc tế sâu rộng đang là thời co cho các doanh nghiệp tích cực tìm hướng đi mới, với HTX mỹ nghệ Hoa Mai thì việc đổi mới mô hình kịp thời đã mang lại sự hài lòng, yên tâm cho cả Ban quản trị và các xã viên, người lao động.